AI chủ quyền: Chìa khóa bảo mật và tự chủ cho doanh nghiệp

Khi AI ngày càng thâm nhập sâu vào các hoạt động kinh doanh, các doanh nghiệp đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn trong việc xem xét lại cách thức triển khai công nghệ này, cũng như xác định ai là bên kiểm soát những hệ thống mà họ ngày càng phụ thuộc vào.

Khảo sát về tình hình AI tháng 8/2026 của công ty tư vấn McKinsey, thực hiện với 1.719 người tham gia tại 97 quốc gia, cho thấy 60% số người được hỏi kỳ vọng tổ chức của họ sẽ tăng cường đầu tư vào AI trong năm tiếp theo. Khi các doanh nghiệp dành nhiều nguồn lực hơn cho AI, những vấn đề xoay quanh bảo mật dữ liệu, quyền sở hữu, cơ sở hạ tầng và sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp công nghệ bên ngoài đang trở nên ngày càng quan trọng.

Những mối quan tâm này khiến khái niệm AI chủ quyền trở nên rõ nét và cấp thiết hơn. AI chủ quyền đề cập đến khả năng của một tổ chức trong việc kiểm soát cơ sở hạ tầng, dữ liệu, các mô hình AI và các chính sách quản trị AI của chính mình, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào các nhà cung cấp bên ngoài.

Điều này có thể bao gồm việc lưu trữ các hệ thống AI ngay tại cơ sở của doanh nghiệp hoặc trong những môi trường đám mây riêng (private cloud) và đám mây có chủ quyền (sovereign cloud). Nhờ đó, doanh nghiệp có thể duy trì sự giám sát chặt chẽ hơn đối với cách thức vận hành công nghệ và cách xử lý các thông tin nhạy cảm.

Một trong những động lực chính thúc đẩy cách tiếp cận này là rủi ro lộ lọt thông tin kinh doanh bảo mật thông qua các công cụ AI công cộng. Nhân viên có thể vô tình chia sẻ các đề xuất dành cho khách hàng, báo cáo nội bộ hoặc công nghệ độc quyền mà không hiểu rõ dữ liệu đó được xử lý hay lưu trữ như thế nào.

Báo cáo về chi phí của các vụ vi phạm dữ liệu năm 2026 của tập đoàn công nghệ IBM cho thấy, cứ bốn vụ vi phạm có chủ đích thì có một vụ liên quan đến AI; đồng thời, hơn 20% các tổ chức báo cáo rằng họ đã gặp phải các vụ vi phạm nhắm vào chính các mô hình hoặc ứng dụng AI của mình. Chi phí trung bình toàn cầu cho một vụ vi phạm dữ liệu đã lên tới 4,99 triệu USD.

Đối với một số doanh nghiệp, việc giải quyết các rủi ro này đồng nghĩa với việc chuyển dịch từ các công cụ AI công cộng sang các hệ thống vận hành trong môi trường bảo mật riêng của chính họ. Cách làm này giúp các tổ chức kiểm soát tốt hơn nơi lưu trữ dữ liệu, đối tượng được phép truy cập dữ liệu và các mô hình AI được sử dụng.

Ông Andre Palaguine, Giám đốc điều hành (CEO) của công ty công nghệ Language Intelligence Corporation, cho rằng các công ty cần suy nghĩ lại về cách tiếp cận AI, khi công nghệ này đang dần trở thành một phần nền tảng trong các hoạt động của họ. Theo ông Palaguine, chủ quyền bắt đầu từ an ninh, nhưng cũng đòi hỏi cả sự kiểm soát và quản trị.

Language Intelligence Corporation phát triển Fluent, một nền tảng AI đa ngôn ngữ được thiết kế để vận hành tại chỗ hoặc trong các môi trường đám mây riêng tư và đám mây chủ quyền. Nền tảng này tách biệt lớp ứng dụng khỏi các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) riêng lẻ, cho phép các tổ chức làm việc với nhiều mô hình nền tảng khác nhau mà không cần phải xây dựng lại toàn bộ cơ sở hạ tầng công nghệ của mình. Ông Palaguine cho biết cách tiếp cận này cũng giải quyết rủi ro lộ thông tin nhạy cảm thông qua các hệ thống AI công cộng.

Theo ông, ngày nay, bất kỳ dữ liệu nào cũng có thể là thông tin bảo mật. Đó có thể là dữ liệu về nhân viên, khách hàng, nhà cung cấp, công nghệ độc quyền, quy trình làm việc nội bộ hoặc thông tin bảo mật của khách hang. Nếu ai đó lấy một bản yêu cầu đề xuất (RFP) chứa thông tin nhạy cảm rồi đưa vào một hệ thống AI công cộng chỉ để tìm hiểu nội dung, họ đã vô tình tạo ra một rủi ro mà tổ chức đó có lẽ chưa bao giờ muốn xảy ra.

Việc chuyển hướng sang kiểm soát chặt chẽ hơn đối với cơ sở hạ tầng AI không nhất thiết đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp đang từ bỏ các nhà cung cấp thương mại.

Ông Paul Henninger, Trưởng bộ phận Tư vấn tại KPMG Vương quốc Anh và Thụy Sĩ, cho biết các tổ chức đang trở nên thận trọng hơn trong việc xác định nơi lưu trữ các mô hình, dữ liệu và tài sản trí tuệ của mình. Theo ông, thay vì từ bỏ hoàn toàn các nhà cung cấp thương mại, trọng tâm hiện nay đang chuyển dịch sang việc trao cho doanh nghiệp quyền kiểm soát lớn hơn đối với nơi lưu trữ và quản trị các mô hình, dữ liệu cũng như tài sản trí tuệ của họ.

Những tác động tài chính từ việc áp dụng AI trên quy mô lớn cũng buộc các doanh nghiệp phải nhìn xa hơn mức giá của từng công cụ riêng lẻ, thay vào đó là cân nhắc những yếu tố cần thiết để vận hành công nghệ này ở quy mô lớn. Theo ông Henninger, bản thân công nghệ chỉ là một phần trong chi phí mở rộng quy mô AI. Các doanh nghiệp có thể đánh giá thấp mức đầu tư cần thiết cho các khía cạnh xung quanh, đặc biệt là về dữ liệu, an ninh mạng, quản trị, kỹ năng nhân sự và những thay đổi trong tổ chức để tích hợp AI một cách hiệu quả.

Ngoài ra, ông Henninger cho rằng an ninh và chủ quyền dữ liệu đang ngày càng trở thành các tiêu chí quan trọng trong việc mua sắm và đầu tư; trong đó, “sự tin tưởng, quyền kiểm soát và khả năng chống chịu” đã trở thành những yếu tố cốt lõi trong các quyết định kinh doanh, thay vì chỉ là những cân nhắc thứ yếu.

Xét cho cùng, chủ quyền không thể chỉ được đo lường bằng vị trí lưu trữ mô hình hay đơn vị sở hữu máy chủ. Các doanh nghiệp còn cần có năng lực kỹ thuật để xem xét kỹ lưỡng công nghệ, quản lý các rủi ro và can thiệp khi cần thiết. Nếu không, họ có thể nắm quyền kiểm soát lớn hơn đối với cơ sở hạ tầng của mình, nhưng lại không đạt được quyền kiểm soát thực chất đối với chính hệ thống AI này./.