Làm chủ công nghệ ADN hiện đại nhất xác định danh tính liệt sĩ
Trong chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, công nghệ ADN thế hệ mới NGS-SNP được xác định là hướng quan trọng, nhất là với những mẫu hài cốt bị phân hủy nhiều.
Bài, ảnh: XM/Báo Tin tức và Dân tộc
30/09/2026
12:49
PGS.TS. Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. (Ảnh: XM/Tin tức và Dân tộc)
PGS.TS. Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã trả lời phỏng vấn báo Tin tức và Dân tộc về việc làm chủ công nghệ và đào tạo nhân lực phục vụ nhiệm vụ này.
Xin ông cho biết năng lực và nhân lực làm công tác giám định ADN trong chiến dịch 500 ngày đêm hiện nay như thế nào?
Trong chiến dịch 500 ngày đêm hiện nay, chúng tôi thực hiện hai nhóm nhiệm vụ về công tác giám định ADN.
Nhóm thứ nhất là áp dụng công nghệ thường quy, cụ thể là công nghệ giám định ADN ty thể, để xác định danh tính trong số khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ trong thời gian thực hiện chiến dịch. Chúng tôi đã có sự chuẩn bị và bố trí nhân lực để thực hiện nhiệm vụ này.
Nhóm công việc thứ hai là ứng dụng công nghệ giám định ADN thế hệ mới (NGS-SNP), dựa trên việc phân tích các chỉ thị ADN trên hệ gen nhân.
Đây là công nghệ chúng tôi đã theo đuổi và chuẩn bị từ năm 2021 đến nay, thông qua dự án ODA do Chính phủ Mỹ tài trợ. Chúng tôi đã đạt được một số kết quả và có báo cáo Chính phủ về khả năng mở rộng, áp dụng công nghệ này tại Việt Nam.
Đây là công nghệ tiên tiến nhất trên thế giới hiện nay. Do đó, chúng tôi xác định đây là công nghệ trọng tâm để áp dụng trong công tác giám định ADN hài cốt, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.
Khi mẫu ADN bị phân hủy nhiều, đồng thời quy mô mẫu cần giám định lớn, công nghệ thường quy đang áp dụng chưa thể giải quyết được bài toán lớn của Việt Nam trong lĩnh vực này.
Theo ông, việc làm chủ công nghệ NGS-SNP có ý nghĩa như thế nào đối với công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ?
Công nghệ giám định ADN thường quy đã được khai thác hiệu quả trong một giai đoạn dài và hiện vẫn tiếp tục được sử dụng. Tuy nhiên, công nghệ này chưa đáp ứng được yêu cầu giải quyết bài toán quy mô lớn ở Việt Nam, nhất là khi cần khớp nối dữ liệu ADN hài cốt liệt sĩ với dữ liệu ADN của thân nhân.
Giải trình tự gen trên các thiết bị công nghệ mới. (Ảnh: XM/Tin tức và Dân tộc)
Vì vậy, trong giai đoạn mới, việc ứng dụng công nghệ NGS-SNP dựa trên phân tích các chỉ thị ADN trên hệ gen nhân là rất cần thiết.
Hiện nay, với công nghệ NGS-SNP, chúng tôi cũng đã làm chủ việc khớp nối ở quy mô thực địa. Đây là nền tảng quan trọng để tiếp tục mở rộng việc áp dụng công nghệ tại các đơn vị giám định.
Vấn đề nhân lực để tiếp nhận và làm chủ công nghệ mới hiện nay được chuẩn bị như thế nào, thưa ông?
Một trong những khó khăn là chúng ta chưa có đầy đủ về lực lượng để có thể tiếp nhận, làm chủ công nghệ giám định ADN mới, đặc biệt tại những đơn vị pháp y đã tham gia công tác giám định trong nhiều năm.
Chúng tôi xác định đây là trách nhiệm của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Viện được Chính phủ tin tưởng, giao nhiệm vụ đào tạo cho các đơn vị giám định khác về nguồn nhân lực, trước mắt là đủ điều kiện để tiếp nhận và áp dụng công nghệ giám định ADN mới (NGS-SNP) tại các đơn vị pháp y.
Khai giảng chương đào tạo công nghệ mới về giám định ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. (Ảnh: XM/Tin tức và Dân tộc)
Theo kế hoạch, chúng tôi khởi động chương trình đào tạo từ ngày 25/9/2026, tập trung tại Trung tâm Giám định ADN thuộc Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Ông có thể cho biết cụ thể hơn về quy mô và nội dung đào tạo này?
Hiện nay, chúng tôi đào tạo cho những đơn vị được Ban Chỉ đạo 515 giao nhiệm vụ áp dụng công nghệ NGS-SNP, gồm Viện Sinh học, Viện Pháp y Quân đội, Viện Khoa học hình sự và Viện Pháp y quốc gia. Quá trình đào tạo được chia thành hai giai đoạn.
Giai đoạn đầu, chúng tôi sẽ chuyển tải những nguyên lý về công tác giám định. Các chuyên gia, nhà khoa học tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam thực hiện đào tạo, dự kiến từ ngày 25/9 đến ngày 15/10/2026.
Giai đoạn hai là đào tạo chuyên sâu. Chúng tôi sẽ đào tạo 9 quy trình kỹ thuật, hay còn gọi là các mô đun kỹ thuật. Nội dung này do các chuyên gia, nhà khoa học của Viện Hàn lâm phối hợp với các chuyên gia quốc tế và chuyên gia từ Cơ quan Tìm kiếm quốc tế về người mất tích (ICMP) thực hiện.
Tôi tin tưởng chương trình đào tạo này vừa đáp ứng yêu cầu công việc, vừa bảo đảm nội dung đào tạo được định hướng theo yêu cầu của các cơ quan giám định ở cấp quốc tế và khu vực.
Đây là nhiệm vụ chúng tôi xác định phải triển khai trong thời gian rất gấp. Mục tiêu là đào tạo nguồn nhân lực đủ điều kiện để các đơn vị có thể tiếp nhận và áp dụng công nghệ NGS-SNP trong công tác giám định.
Chúng tôi sẽ tiếp tục đồng hành và phát triển trong quá trình áp dụng công nghệ này tại các đơn vị giám định liên quan./.
Phòng "STEM Innovation Petrovietnam" tại Trường THCS Lê Quý Đôn (tỉnh Tuyên Quang) là một công trình giáo dục hiện đại và cũng là dấu mốc quan trọng mở đầu cho hành trình đưa Tuyên Quang trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo trong tương lai. Việc xây dựng và phát triển các phòng STEM hiện đại, đạt chuẩn quốc tế, là giải pháp thiết thực để cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Thông qua các chính sách về chuyển giao công nghệ, mua sắm công và cơ chế mua những lô sản phẩm đầu tiên, Nhà nước từng bước tạo đầu ra cho sản phẩm nghiên cứu, hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Việc sử dụng trợ lý AI khi mua sắm mang lại nhiều tiện lợi nhưng cũng đi kèm không ít rủi ro tiềm ẩn về bảo mật dữ liệu, gian lận tài chính và sai lệch thông tin.
Thị trường công cụ tìm kiếm đang dịch chuyển mạnh mẽ sang tìm kiếm tích hợp AI với việc các nền tảng chuyển từ trả kết quả theo từ khóa sang trả lời trực tiếp dựa trên ý định của người dùng. Tuy nhiên, Google Search đã giữ vị trí dẫn đầu thị trường công cụ tìm kiếm trong nhiều năm dù phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các đối thủ.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, việc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu cấp thiết, giúp các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp tối ưu hóa chi phí, nâng cao năng suất và tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững.
Ngày 12/11, tại Hà Nội, Hội nghị AI – Bán dẫn Việt Nam – Hàn Quốc lần thứ nhất (VKAISS 2026) do Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Tập đoàn FPT, Hiệp hội AI – Bán dẫn Fabless Hàn Quốc (KAISA) và Ủy ban Phát triển Công nghiệp Bán dẫn VINASA phối hợp tổ chức đã diễn ra, quy tụ hơn 400 đại biểu, đại diện hơn 50 doanh nghiệp bán dẫn, cùng các viện nghiên cứu, trường đại học và địa phương hai nước.
Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được kỳ vọng tháo gỡ những vướng mắc, tạo không gian cho nghiên cứu, ứng dụng và từng bước làm chủ công nghệ chỉnh sửa gen trong nông nghiệp.
Trước tình trạng biến đổi khí hậu khiến hạn hán ngày càng nghiêm trọng, Công ty Kênh đào Provence (SCP) ở miền Nam nước Pháp đang phát triển hệ thống quản lý nước thông minh, kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu vệ tinh và công nghệ dự báo để điều tiết nguồn nước theo nhu cầu thực tế, giảm lãng phí và tiết kiệm năng lượng.
Các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp tại TP Hồ Chí Minh đang chuẩn bị hạ tầng nghiên cứu, mở rộng hợp tác quốc tế để kỹ sư thực hành và phát triển sản phẩm bán dẫn; hướng đến xây dựng đội ngũ đáp ứng công việc chuyên sâu và từng bước làm chủ công nghệ.
Các trường đại học tại TP Hồ Chí Minh đang mở rộng hợp tác với doanh nghiệp để sinh viên thực hành và tích lũy kinh nghiệm ngay trong quá trình học. Thành phố đồng thời chuẩn bị cơ chế đặt hàng đào tạo nhằm gắn chương trình học với nhu cầu sử dụng nhân lực bán dẫn.