Nâng tầm vị thế khoa học Việt Nam từ các Trung tâm UNESCO

Sau 6 năm hoạt động (từ 2021 đến nay), hai Trung tâm quốc tế Nghiên cứu và Đào tạo Toán học (ICRTM) và Trung tâm Vật lý Quốc tế (ICP) trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) không chỉ dừng lại ở những thành tựu nghiên cứu chuyên sâu mà còn khẳng định vị thế là những “đại sứ khoa học” xuất sắc, góp phần nâng tầm tri thức Việt Nam trên bản đồ quốc tế.

Ghi nhận những đóng góp to lớn đó, Tổ chức Giáo dục, Khoa học, Văn hoá của Liên hợp quốc (UNESCO) đã gia hạn tư cách Trung tâm loại 2 dưới sự bảo trợ của UNESCO thêm 8 năm. Trung tâm UNESCO loại 2 là cơ sở chuyên môn do quốc gia thành viên thành lập và được UNESCO công nhận, bảo trợ.

Thông tin trên được công bố tại Hội nghị khoa học với chủ đề “Gặp gỡ VAST 51: Từ trung tâm UNESCO tới Ngoại giao khoa học.” Sự kiện do Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức vào sáng 20/5, tại Hà Nội, nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (18/5) và kỷ niệm 51 năm thành lập Viện Hàn lâm (20/5/1975-20/5/2026).

Dự và chủ trì Hội nghị, Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết trong hành trình hội nhập quốc tế của Viện Hàn lâm, việc Trung tâm quốc tế Nghiên cứu và Đào tạo Toán học (ICRTM) cùng Trung tâm Vật lý Quốc tế (ICP) được công nhận là Trung tâm loại 2 trực thuộc Tổ chức UNESCO là những dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Đây không chỉ là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với năng lực khoa học của Việt Nam mà còn là kết quả của nhiều năm hợp tác học thuật, xây dựng lòng tin và kết nối tri thức với cộng đồng khoa học khu vực và thế giới.

Thông qua các hoạt động đào tạo, trao đổi học thuật, hội nghị quốc tế, hỗ trợ các nhà khoa học trẻ và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, các Trung tâm UNESCO loại 2 đã góp phần quan trọng vào việc hình thành các mạng lưới học thuật quốc tế, nâng cao vị thế khoa học của Việt Nam và thúc đẩy hội nhập khoa học quốc tế. Quan trọng hơn, các trung tâm này cho thấy khoa học có thể trở thành một không gian kết nối hiệu quả giữa các quốc gia và các cộng đồng học thuật.

Từ các hoạt động hợp tác chuyên môn, nhiều nhà khoa học Việt Nam đã tham gia sâu rộng hơn vào các mạng lưới khoa học toàn cầu, trở thành những cầu nối quan trọng của hợp tác quốc tế và từng bước đóng góp vào không gian ngoại giao khoa học.

“Từ các nền tảng hợp tác học thuật truyền thống, khoa học đang mở rộng vai trò sang một không gian hợp tác mới - nơi tri thức khoa học không chỉ phục vụ nghiên cứu, mà còn góp phần thúc đẩy đối thoại, tăng cường hiểu biết và hỗ trợ phát triển bền vững,” Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái chia sẻ.

Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái cho biết thêm thời gian tới không chỉ tiếp tục nâng tầm hoạt động của các Trung tâm UNESCO loại II hiện có để các trung tâm thực sự trở thành những môi trường khoa học quốc tế năng động, những điểm kết nối học thuật của khu vực và quốc tế, Viện Hàn lâm cùng hai trung tâm cũng chủ động tham gia sâu rộng hơn vào các hoạt động của cộng đồng UNESCO thông qua việc tổ chức các hội thảo quốc tế, các chương trình đào tạo, tập huấn.

Viện Hàn lâm đang nghiên cứu và từng bước thúc đẩy việc phát triển thêm các Trung tâm UNESCO loại 2 mới trong các lĩnh vực mà Việt Nam có tiềm năng và nhu cầu phát triển lớn như sinh học, đa dạng sinh học, tài nguyên nước và các lĩnh vực liên ngành phục vụ phát triển bền vững.

Phát biểu tại Hội nghị, ông Jonathan Backer, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam đánh giá cao mối quan hệ đối tác lâu dài và tin cậy với Viện Hàn lâm Khoa học và Công Nghệ Việt Nam trong thúc đẩy khoa học và công nghệ vì phát triển bền vững, nâng cao vai trò của phụ nữ trong khoa học, đặc biệt thông qua hai Trung tâm loại 2 trực thuộc UNESCO mà Viện Hàn lâm đang điều hành.

Trong 6 năm qua, hai Trung tâm trên đã đóng góp vào chương trình của UNESCO trong việc thúc đẩy khoa học cơ bản. Các Trung tâm này đang đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác khoa học quốc tế, tăng cường mạng lưới học thuật khu vực và thúc đẩy trao đổi kiến thức trong khu vực ASEAN, châu Á-Thái Bình Dương và hơn thế nữa.

“ UNESCO tái khẳng định cam kết tăng cường hơn nữa hợp tác với Việt Nam, với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và với các Trung tâm loại II trực thuộc UNESCO do Viện Hàn lâm điều hành, trong việc thúc đẩy khoa học vì phát triển bền vững,” Ông Jonathan Backer nói.

Tại Hội nghị, các chuyên gia, nhà nghiên cứu, ngoại giao chia sẻ ý kiến cập nhật kiến thức chuyên môn và định hướng phát triển của Trung tâm quốc tế Nghiên cứu và Đào tạo Toán học và Trung tâm Vật lý Quốc tế, đặc biệt là những chia sẻ quý báu từ phía UNESCO đối với sự phát triển của hai Trung tâm./.

​