Tạo sức bật cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Sau khi hợp nhất, tỉnh Vĩnh Long trở thành địa phương có quy mô đào tạo, nghiên cứu khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao khá lớn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là nền tảng thuận lợi để địa phương hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, để biến tiềm lực thành động lực tăng trưởng mới, Vĩnh Long cần một cơ chế kết nối hiệu quả hơn giữa Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã và thị trường.

*Tiềm lực lớn

Qua gần 2 năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, Vĩnh Long từng bước hình thành nền tảng cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long Bùi Thống Nhứt cho biết, toàn tỉnh hiện có 4 trường đại học, 2 phân hiệu đại học và 6 trường cao đẳng; với hơn 5.700 cán bộ, chuyên gia, giảng viên tham gia hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; trong đó có hơn 1.200 tiến sĩ và hơn 2.500 thạc sĩ. Nhân lực nghiên cứu và phát triển đạt 9,61 người/10.000 dân, tạo lợi thế đáng kể so với nhiều địa phương trong khu vực.

Cùng với nguồn nhân lực, hệ thống hỗ trợ đổi mới sáng tạo của tỉnh từng bước được hình thành. Các trường đại học đều thành lập trung tâm đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp hoặc đơn vị hỗ trợ nghiên cứu và chuyển giao công nghệ; nhiều chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, kết nối doanh nghiệp, thương mại hóa kết quả nghiên cứu đã được triển khai.

Đến nay, toàn tỉnh có 15 doanh nghiệp khoa học và công nghệ đang hoạt động. Các cơ sở giáo dục đại học cũng triển khai nhiều chương trình hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến cho doanh nghiệp và người dân. Riêng Đại học Trà Vinh đã tổ chức chương trình kết nối đầu tư khởi nghiệp, trong đó 5/7 dự án được nhà đầu tư cam kết rót vốn khoảng 1,4 tỷ đồng.

Không gian đổi mới sáng tạo tiếp tục được mở rộng thông qua “Không gian Thương hiệu và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long”, quy tụ gần 600 doanh nghiệp, hơn 1.000 sản phẩm và 259 giải pháp công nghệ, góp phần hình thành thị trường khoa học và công nghệ tại địa phương.

Vĩnh Long hiện có 920 mã số vùng trồng, 67 cơ sở đóng gói xuất khẩu và 1.137 sản phẩm OCOP của 647 chủ thể. Đây là dư địa lớn để ứng dụng khoa học, công nghệ vào các ngành hàng chủ lực, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Tỉnh cũng đang nghiên cứu triển khai 11 công nghệ chiến lược, trong đó có công nghệ thu hồi và lưu trữ carbon, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, chế biến sâu nông sản, công nghệ sinh học, hydrogen và hệ thống truy xuất nguồn gốc...

Tuy tiềm lực lớn nhưng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chưa phát huy hết lợi thế. Thực tế cho thấy, trong 71 tổ chức chủ trì thực hiện 160 nhiệm vụ khoa học và công nghệ của tỉnh, chỉ có 11 doanh nghiệp trực tiếp chủ trì, chiếm 15,49%; hơn 50 doanh nghiệp tham gia phối hợp nghiên cứu và chỉ có 3 doanh nghiệp chủ động đầu tư đổi mới công nghệ. Điều này cho thấy doanh nghiệp vẫn chưa thực sự đóng vai trò dẫn dắt.

Cùng với đó, sự kết nối giữa các chủ thể chưa chặt chẽ. Các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp và đơn vị nghiên cứu đã được hình thành, nhưng phần lớn vẫn hoạt động theo từng đầu mối. Vì vậy, chưa tạo được chuỗi liên kết xuyên suốt từ xác định nhu cầu, nghiên cứu, thử nghiệm, chuyển giao đến thương mại hóa.

Trong khi đó, những ngành hàng chủ lực của tỉnh như dừa, lúa gạo chất lượng cao, thủy sản, chế biến nông sản, kinh tế biển và năng lượng sạch đang đứng trước yêu cầu ngày càng cao về đổi mới công nghệ, giảm phát thải, nâng cao chất lượng và đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu.

*Hình thành hạt nhân chuyên nghiệp

Xuất phát từ thực tế, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Hòa, Giám đốc Đại học Trà Vinh đề xuất tỉnh Vĩnh Long xây dựng mạng lưới đổi mới sáng tạo theo hướng “một hạt nhân - nhiều vệ tinh - ba dùng chung”, tận dụng các thiết chế, nguồn lực đã có thay vì đầu tư thêm một tổ chức độc lập. Theo đó, Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp cùng Vườn ươm doanh nghiệp tỉnh đang vận hành tại Đại học Trà Vinh có thể trở thành hạt nhân điều phối, kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ quan quản lý nhà nước. Các trung tâm, đơn vị đổi mới sáng tạo hiện có sẽ trở thành những “vệ tinh” theo lĩnh vực thế mạnh như nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, cơ khí - tự động hóa, chuyển đổi số và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Mô hình được đề xuất vận hành theo nguyên tắc “ba dùng chung - một đặt hàng - một đo lường”: dùng chung hạ tầng nghiên cứu, dữ liệu và đội ngũ chuyên gia; tỉnh đặt hàng giải quyết các bài toán thực tiễn của địa phương, doanh nghiệp và ngành hàng; đồng thời đo lường kết quả bằng số công nghệ được chuyển giao, doanh nghiệp khoa học và công nghệ được hình thành, giá trị thương mại hóa và các chỉ số đổi mới sáng tạo.

Trước mắt, Đại học Trà Vinh đề xuất xây dựng 3 trung tâm đổi mới sáng tạo theo ngành hàng, hoạt động như những “phòng thí nghiệm sống” ngay tại vùng nguyên liệu 3 ngành hàng chủ lực của tỉnh gồm: dừa, lúa gạo phát thải thấp và thủy sản - chế biến sâu. Tại đây, doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học và cơ quan quản lý cùng tham gia từ xác định nhu cầu, nghiên cứu, thử nghiệm đến hoàn thiện quy trình và thương mại hóa sản phẩm. Cách làm này nhằm rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và sản xuất, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đổi mới sáng tạo.

Cùng với việc hình thành thiết chế và cơ chế liên kết, xây dựng đội ngũ chuyên gia hỗ trợ cũng là yếu tố quan trọng để hệ sinh thái vận hành chuyên nghiệp.

Ngày 18/8/2026, UBND tỉnh Vĩnh Long ban hành Quyết định số 5075/QĐ-UBND công nhận ông Nguyễn Văn Vũ An, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp, Giám đốc Vườn ươm doanh nghiệp tỉnh Vĩnh Long, Đại học Trà Vinh, là Chuyên gia hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, với thời hạn công nhận 5 năm. Đây là một trong những dấu mốc cho thấy hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp, ươm tạo và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh đang từng bước được chuyên nghiệp hóa, trong đó đội ngũ chuyên gia giữ vai trò kết nối, tư vấn và đồng hành cùng các dự án, doanh nghiệp khởi nghiệp.

Ông Nguyễn Văn Vũ An cho biết, việc được công nhận là Chuyên gia hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo là sự ghi nhận của tỉnh đối với quá trình nhiều năm tham gia đào tạo, ươm tạo, hỗ trợ dự án, doanh nghiệp khởi nghiệp và kết nối chuyên gia, nhà đầu tư. Việc chuẩn hóa đội ngũ chuyên gia sẽ góp phần nâng cao chất lượng tư vấn, ươm tạo, kết nối đầu tư và thương mại hóa các dự án đổi mới sáng tạo. Đây cũng là cơ sở để hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp chuyển từ hỗ trợ theo phong trào sang đồng hành chuyên sâu, thực chất hơn với từng dự án, doanh nghiệp, tạo giá trị cho địa phương.

Theo Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long Trần Văn Lâu, Trưởng ban Chỉ đạo 57 tỉnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực tăng trưởng mới, là nền tảng để tỉnh thực hiện mục tiêu tăng trưởng GRDP. Việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW phải hướng đến những kết quả cụ thể, tạo ra sản phẩm, công nghệ và giá trị thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội, thay vì chỉ dừng ở việc hoàn thành nhiệm vụ.

Thời gian tới, tỉnh tập trung huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; đẩy nhanh giải ngân kinh phí cho các nhiệm vụ đã được phê duyệt, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn trong nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả khoa học, công nghệ.

Các cấp, ngành chủ động rà soát những vấn đề thực tiễn trong từng lĩnh vực, từng ngành hàng để đề xuất mô hình thí điểm có hiệu quả và khả năng nhân rộng. Việc đặt hàng nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải gắn chặt hơn với nhu cầu của doanh nghiệp, hợp tác xã, người dân và các ngành kinh tế chủ lực, qua đó đưa kết quả nghiên cứu nhanh hơn vào sản xuất và thị trường.

Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long cũng yêu cầu phát huy tốt hơn tiềm lực đội ngũ cán bộ khoa học, các trường đại học, cơ sở nghiên cứu và hệ thống đổi mới sáng tạo hiện có; tăng cường liên kết, chia sẻ nguồn lực, cơ sở vật chất và đội ngũ chuyên gia giữa các đơn vị. Trong đó, các trường đại học cần phát huy vai trò trung tâm nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo, đồng thời tăng cường kết nối với doanh nghiệp để hình thành các sản phẩm, công nghệ có khả năng ứng dụng và thương mại hóa.

Tỉnh tiếp tục đẩy mạnh phát triển dữ liệu và các nền tảng dùng chung, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, trợ lý số và tự động hóa; đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng số và năng lực đổi mới sáng tạo. Người đứng đầu các cấp ủy, cơ quan, đơn vị phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, hiệu quả thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thuộc phạm vi quản lý.

Khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng, những tiềm lực về đào tạo, nghiên cứu và nguồn nhân lực chất lượng cao của Vĩnh Long sẽ có điều kiện được phát huy mạnh hơn, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của tỉnh và mở ra dư địa phát triển mới cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long./.