Thư viện số đường sắt: "Hạ tầng mềm" cho đào tạo nhân lực, làm chủ công nghệ

Khi Việt Nam đang chuẩn bị và triển khai nhiều dự án đường sắt quy mô lớn, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, yêu cầu đặt ra không chỉ là đào tạo đủ nhân lực mà còn phải bảo đảm đội ngũ có trình độ chuyên môn, khả năng tiếp cận công nghệ và làm chủ các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện đại.

Trong yêu cầu đó, Chuyên trang Thư viện số đường sắt của Trường Đại học Giao thông vận tải được kỳ vọng trở thành một “hạ tầng mềm” quan trọng, cung cấp thông tin chuyên ngành phục vụ đào tạo, nghiên cứu và triển khai các dự án.

Theo định hướng của Trường Đại học Giao thông vận tải, Chuyên trang Thư viện số đường sắt không chỉ lưu trữ tài liệu mà hướng tới hệ thống hóa, cập nhật và phổ biến các tài liệu, tiêu chuẩn, kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực đường sắt của nhà trường và các đối tác. Với hơn 300 tài liệu được tập hợp từ nhiều nguồn, nhiều quốc gia, nguồn thông tin được hệ thống hóa phục vụ tra cứu, khai thác giúp rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức trong nhà trường với yêu cầu thực tế của dự án.

“Đây là một sáng kiến thiết thực, góp phần hình thành nền tảng tri thức mở phục vụ đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ; hỗ trợ công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam và triển khai các dự án đường sắt trọng điểm trong giai đoạn hiện nay”, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh và đánh giá cao Trường Đại học Giao thông vận tải đã tiên phong, chủ động trong nghiên cứu, tổng hợp, biên dịch, hiệu đính các tài liệu, tiêu chuẩn đường sắt hiện đại và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ cộng đồng.

Theo ước tính của Bộ Xây dựng, giai đoạn 2025 - 2030 cần đào tạo ít nhất 35.000 nhân lực, tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu triển khai các dự án đường sắt tốc độ cao, đường sắt điện khí hóa, đường sắt đô thị và bổ sung nguồn nhân lực giảng dạy cho các cơ sở đào tạo. Đồng thời, đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho khoảng 5.000 người đáp ứng yêu cầu vận hành, khai thác, bảo trì cho các tuyến đường sắt đô thị.

Công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà là điều kiện tiên quyết bảo đảm tiến độ đầu tư, chất lượng công trình, an toàn vận hành và khả năng làm chủ công nghệ quốc gia. Lúc này, việc phổ biến các nguồn thông tin, tiêu chuẩn kỹ thuật góp phần hình thành một "ngôn ngữ chung” giữa cơ sở đào tạo, cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ kỹ sư. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, tăng khả năng phối hợp giữa các chuyên ngành và từng bước làm chủ công nghệ.

Theo thiết kế, Chuyên trang Thư viện số đường sắt có thể phục vụ nhiều tầng nhu cầu. Sinh viên có thêm học liệu chuyên ngành; giảng viên có nguồn tham khảo để cập nhật chương trình; nhà nghiên cứu có dữ liệu phục vụ phát triển công nghệ; kỹ sư và doanh nghiệp có tài liệu tham khảo khi giải quyết các bài toán kỹ thuật; cơ quan quản lý có thêm nguồn thông tin phục vụ xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn.

PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải cho biết, chuyên trang được phát triển như một thư viện số hiện đại, hướng tới hệ thống hóa, cập nhật và phổ biến tri thức khoa học, công nghệ tiên tiến; phục vụ hiệu quả công tác đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ; hỗ trợ các cơ quan quản lý, tổ chức tư vấn, doanh nghiệp và đội ngũ kỹ sư trong quá trình triển khai các dự án đường sắt tại Việt Nam.

Trong quá trình đó, Chuyên trang Thư viện số đường sắt không tách rời hoạt động đào tạo mà trở thành một mắt xích kết nối giữa tri thức, nghiên cứu và thực tiễn. Nếu phòng thí nghiệm giúp kiểm chứng công nghệ, công trường giúp kỹ sư tích lũy kinh nghiệm thì thư viện số tạo điều kiện tiếp cận có hệ thống với các tiêu chuẩn, nghiên cứu và thành tựu công nghệ.

Khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển hạ tầng đường sắt hiện đại, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao, các thông tin, kiến thức chuyên ngành được cập nhật và chia sẻ rộng rãi góp phần quan trọng vào việc đào tạo đội ngũ nhân lực không chỉ đủ về số lượng mà từng bước đáp ứng yêu cầu về chất lượng, khả năng tiếp nhận, ứng dụng và làm chủ công nghệ.

Đặc biệt trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, việc hình thành Chuyên trang Thư viện số đường sắt là minh chứng của Trường Đại học Giao thông vận tải trong việc chuyển hóa các chủ trương lớn thành nhiệm vụ, sản phẩm cụ thể.