Trí tuệ nhân tạo: Rủi ro từ kế hoạch giảm cân do AI đề xuất

Theo phóng viên TTXVN tại Bắc Kinh, người dùng hiện chỉ cần nhập cân nặng, cân nặng mục tiêu và một số thông tin cá nhân vào các mô hình AI là có thể nhận được một kế hoạch giảm cân bao gồm thực đơn, phương án tập luyện và điều chỉnh thói quen sinh hoạt. Trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc, nhiều người chia sẻ kết quả tích cực sau khi thực hiện theo khuyến nghị của AI. Tuy nhiên, cũng xuất hiện những trường hợp giảm cân quá nhanh, không tính đến tình trạng sức khỏe nền nên dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng.

Bác sĩ Thẩm Kỳ Vĩ (Shen Qiwei) - Phó Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật béo phì và thoát vị thuộc Khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Hoa Sơn trực thuộc Đại học Phúc Đán - cho rằng vấn đề cốt lõi trong quản lý cân nặng là phải cá nhân hóa kế hoạch giảm cân. “Có sự khác biệt rất lớn giữa các cá nhân. Ngay cả một phương án giảm cân khoa học, hợp lý, có hiệu quả với người này cũng chưa chắc phù hợp với người khác, thậm chí có thể gây tổn hại”, ông cảnh báo.

Theo bác sĩ Thẩm, các kế hoạch giảm cân do AI tạo ra thường có cấu trúc tương đối hoàn chỉnh: từ chế độ ăn uống, vận động đến giải thích nguyên lý giảm cân. Một số mô hình còn đề xuất giảm năng lượng bằng cách giảm lượng calo đưa vào cơ thể. Một số khác khuyến nghị chế độ ăn luân phiên carbohydrate (carb, glucid hay chất đường bột). Tuy nhiên, việc xác định một phương pháp có phù hợp hay không lại phụ thuộc vào thể trạng và bệnh nền của từng người. Chế độ ăn cực ít năng lượng (dưới 800 kcal/ngày) có thể được áp dụng trong một số trường hợp béo phì nghiêm trọng nhằm giảm nhanh cân nặng và cải thiện triệu chứng, nhưng phải được thực hiện dưới sự giám sát nghiêm ngặt của các bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng. Đối với những người chỉ hơi thừa cân và không mắc bệnh nền, chế độ này có thể gây hạ đường huyết, suy giảm tâm trạng và dẫn đến rối loạn kinh nguyệt ở phụ nữ.

Tương tự, chế độ ăn luân phiên carbohydrate thường phải được kết hợp với tập luyện. Nếu người ít vận động tự áp dụng theo khuyến nghị của AI, sự thay đổi lớn về lượng carbohydrate có thể dẫn đến rụng tóc, suy giảm tâm trạng hoặc rối loạn kinh nguyệt. 

Việc tập luyện cũng tiềm ẩn rủi ro nếu người dùng không cung cấp đầy đủ thông tin sức khỏe cho AI. Trong trường hợp AI mặc định người sử dụng không có bệnh nền, hệ thống có thể đề xuất chạy bộ, nhảy dây hoặc các bài tập có tác động mạnh. Những hoạt động này có thể làm tăng áp lực lên khớp và hệ tim mạch. Người mắc bệnh xương khớp có nguy cơ chấn thương, trong khi người có yếu tố nguy cơ tim mạch có thể gặp biến cố nghiêm trọng do vận động quá sức.

Chuyên gia Trung Quốc khuyến nghị những người có chỉ số khối cơ thể (BMI) cao (nam giới có vòng eo trên 85cm, nữ giới có vòng eo trên 80cm) hoặc người mắc các bệnh nền về tim mạch, nội tiết, xương khớp nên đến các cơ sở y tế để được đánh giá trước khi xây dựng kế hoạch quản lý cân nặng. Đối với người có cân nặng trong giới hạn bình thường, không mắc bệnh nền nhưng muốn cải thiện vóc dáng, họ có thể sử dụng AI làm công cụ hỗ trợ xây dựng kế hoạch quản lý cân nặng ở mức vừa phải. Tuy nhiên, khi sử dụng AI, người dùng cần cung cấp đầy đủ thông tin về giới tính, tuổi, chiều cao, cân nặng, vòng eo, tỷ lệ mỡ cơ thể, các chỉ số về huyết áp, đường huyết, mỡ máu, acid uric, tiền sử bệnh tim mạch hoặc bệnh khớp cũng như các loại thuốc đang sử dụng.

Ngoài ra, mục tiêu quản lý cân nặng cũng cần được xác định rõ, chẳng hạn giảm tổng trọng lượng, giảm mỡ hoặc cải thiện một số vấn đề sức khỏe. Người dùng không nên đưa ra những yêu cầu quá cực đoan như “giảm 10 kg trong một tháng” bởi điều này có thể khiến AI xây dựng chế độ ăn uống hoặc tập luyện không phù hợp. 

Dù cảnh báo không nên coi AI là công cụ thay thế bác sĩ, bác sĩ Thẩm cho rằng công nghệ này vẫn có giá trị trong quá trình quản lý cân nặng, đặc biệt ở khâu theo dõi. AI có thể hỗ trợ người dùng ghi chép lượng thức ăn hằng ngày, thống kê các chất dinh dưỡng và đưa ra gợi ý điều chỉnh dựa trên kế hoạch đã được thiết lập. Một số mô hình quản lý sức khỏe còn có khả năng nhận diện thực phẩm qua hình ảnh, ước tính khối lượng và hàm lượng dinh dưỡng. Theo bác sĩ Thẩm, việc sử dụng AI để ghi chép chế độ ăn có thể giúp giảm bớt công việc cân đo, ghi chép vốn khiến nhiều người khó duy trì lâu dài, đồng thời giúp người dùng hiểu hơn về dinh dưỡng và từng bước hình thành thói quen ăn uống lành mạnh.

Việc AI ngày càng được sử dụng trong quản lý cân nặng cho thấy công nghệ này có thể trở thành công cụ hỗ trợ hữu ích trong theo dõi chế độ ăn uống, vận động và duy trì thói quen sinh hoạt. Tuy nhiên, các khuyến nghị do AI tạo ra chỉ nên được xem là thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn và điều trị y tế chuyên nghiệp. Đặc biệt, đối với những người có bệnh nền, chỉ số sức khỏe bất thường hoặc cần giảm cân trong thời gian ngắn, mọi kế hoạch do AI đề xuất cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng kiểm tra, đánh giá trước khi áp dụng. Việc kết hợp công nghệ với kiểm chứng chuyên môn sẽ giúp phát huy hiệu quả của AI, đồng thời hạn chế những rủi ro có thể phát sinh từ việc áp dụng máy móc các khuyến nghị do hệ thống tạo ra./.