Bộ Công Thương kết nối KOL, KOC với sinh viên về tiêu dùng thông minh

Ngày 11/11, tại Trường Đại học Thương mại (Hà Nội), Báo Công Thương phối hợp với Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Trường Đại học Thương mại và các đơn vị liên quan tổ chức Chương trình “KOL, KOC kết nối cùng sinh viên: Tiêu dùng thông minh trong kỷ nguyên số”. Sự kiện được triển khai trong khuôn khổ nhiệm vụ tại Quyết định số 102/QĐ-BCT của Bộ Công Thương nhằm đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt là nhóm người tiêu dùng trẻ thường xuyên tiếp cận thương mại điện tử và mạng xã hội.

Theo ông Nguyễn Văn Minh, Tổng biên tập Báo Công Thương, sinh viên hiện nay là nhóm có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ, các nền tảng mua sắm trực tuyến và phương thức tiêu dùng hiện đại. Đồng thời, đây cũng là lực lượng lao động chất lượng cao trong tương lai, trực tiếp tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh, quản lý và phát triển thị trường.

Khảo sát của AsiaKOL cho thấy, có 77% người tiêu dùng trực tuyến Việt Nam từng mua hàng theo gợi ý của KOL (người nổi tiếng), KOC (ngườ tiêu dùng chủ chốt). Con số này cho thấy sức ảnh hưởng đáng kể của những người sáng tạo nội dung đối với hành vi mua sắm. Tuy nhiên, khi niềm tin của người tiêu dùng được đặt vào hình ảnh, uy tín của người giới thiệu sản phẩm, những thông tin thiếu chính xác hoặc chưa được kiểm chứng cũng có nguy cơ gây ra hậu quả lớn.

Dẫn câu chuyện về vụ kẹo rau củ Kera, ông Nguyễn Văn Minh cho rằng đây là bài học về trách nhiệm của người có ảnh hưởng khi tham gia quảng bá sản phẩm. Một lời giới thiệu thiếu kiểm chứng có thể lan truyền qua hàng triệu lượt xem, tác động tới quyết định mua sắm và quyền lợi của nhiều người. Từ thực tiễn đó, mong muốn người trẻ trở thành những người mua sắm tỉnh táo, có khả năng kiểm chứng thông tin và chủ động quyết định hành vi tiêu dùng thay vì bị chi phối bởi quảng cáo, thuật toán hay hiệu ứng đám đông.

Ông Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh, bên cạnh những thành tựu về xuất nhập khẩu, thị trường trong nước với hơn 100 triệu dân có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế; trong đó, một thị trường phát triển lành mạnh cần có những doanh nghiệp kinh doanh có trách nhiệm và những người tiêu dùng hiểu biết, tỉnh táo, biết bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Đặc biệt, chương trình nhằm góp phần đa dạng hóa hình thức tuyên truyền pháp luật, nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hướng tới xây dựng thói quen mua sắm an toàn, minh bạch và có trách nhiệm trên môi trường số. Vì vậy, trong ngày 11/11, thời điểm diễn ra nhiều chương trình khuyến mại trên các nền tảng thương mại điện tử nên muốn gửi tới sinh viên thông điệp về sự cân nhắc trước mỗi quyết định mua sắm.

PGS.TS Nguyễn Đức Nhuận - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại cho rằng: Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và môi trường số đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận thông tin và lựa chọn sản phẩm của giới trẻ.

Trong môi trường này, KOL, KOC đã trở thành những người có khả năng tạo sức hút, định hướng hành vi tiêu dùng và xây dựng niềm tin đối với sản phẩm, dịch vụ. Đặc biệt, nhóm người tiêu dùng trẻ, trong đó có sinh viên, chịu ảnh hưởng lớn từ những nội dung được chia sẻ trên các nền tảng mạng xã hội.

Theo ông Nguyễn Đức Nhuận, tiêu dùng thông minh không đơn thuần là lựa chọn sản phẩm phù hợp với khả năng tài chính. Trong môi trường thông tin bùng nổ, người tiêu dùng cần có khả năng đánh giá, phân biệt thông tin hữu ích với thông tin sai lệch, nhận diện những nội dung quảng cáo thiếu minh bạch trước khi quyết định mua hàng. Đây là những kỹ năng quan trọng mà sinh viên cần được tiếp cận và rèn luyện, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm với bản thân và xã hội khi tham gia môi trường số.

Đặc biệt, chương trình có ý nghĩa thiết thực khi tạo điều kiện để sinh viên trực tiếp giao lưu, trao đổi với các nghệ sĩ, KOL, KOC và đại diện cơ quan quản lý. Qua đó, sinh viên có thêm những góc nhìn đa chiều về hành vi tiêu dùng, trách nhiệm của người quảng bá sản phẩm và kỹ năng nhận diện rủi ro khi mua sắm trực tuyến. Hoạt động này cũng góp phần trang bị kiến thức cho sinh viên, những người có thể trở thành nhà quản trị doanh nghiệp, người kinh doanh hoặc người sáng tạo nội dung trong tương lai.

Ông Nguyễn Đức Nhuận nhấn mạnh, sự phối hợp giữa nhà trường, cơ quan quản lý, cơ quan báo chí và doanh nghiệp trong tổ chức chương trình còn thể hiện trách nhiệm chung đối với công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, góp phần xây dựng lực lượng lao động đáp ứng yêu cầu phát triển của kinh tế số.

Thực tế cho thấy, sự phát triển của các nền tảng thương mại điện tử, livestream bán hàng, video đánh giá sản phẩm và tiếp thị liên kết đang tạo thêm nhiều lựa chọn cho người tiêu dùng. Chỉ với một thiết bị di động, người mua có thể tìm kiếm, so sánh giá cả, lựa chọn sản phẩm và hoàn tất giao dịch trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, đi cùng sự thuận tiện là nguy cơ tiếp cận quảng cáo không đúng sự thật, sản phẩm không rõ nguồn gốc, thông tin thiếu chính xác về công dụng, giá bán hoặc điều kiện bảo hành.

Đáng lưu ý, đối với hoạt động giới thiệu sản phẩm thông qua người nổi tiếng, KOL, KOC, ranh giới giữa chia sẻ trải nghiệm cá nhân và quảng bá thương mại đôi khi không được thể hiện rõ ràng. Điều này có thể khiến người tiêu dùng khó nhận biết đâu là ý kiến độc lập, đâu là nội dung được tài trợ.

Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng, trong đó có các quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác; quyền lựa chọn hàng hóa, dịch vụ và quyền yêu cầu bồi thường khi quyền lợi bị xâm phạm. Đáng chú ý, khoản 3 Điều 22 của Luật quy định trách nhiệm thông báo trước cho người tiêu dùng về việc được tài trợ để cung cấp thông tin về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.

Điểm nhấn của chương trình là phần thi tương tác với sự tham gia của NSND Tự Long, KOL PewPew và các sinh viên thông qua những câu hỏi, tình huống thực tế về quảng cáo, mua sắm trực tuyến và quyền lợi người tiêu dùng. Chia sẻ thêm từ kinh nghiệm thực tế, KOL PewPew cho biết, khi thực hiện nội dung quảng bá sản phẩm, ngoài việc thể hiện rõ tính chất quảng cáo trong video, anh còn chú trọng công khai thông tin tại tiêu đề, phần mô tả; trong đó có việc nhận hoa hồng từ hoạt động giới thiệu sản phẩm.

Những chia sẻ này làm rõ thêm yêu cầu minh bạch thông tin trong hoạt động quảng cáo, nhất là khi người có ảnh hưởng tham gia giới thiệu sản phẩm đến người tiêu dùng trên mạng xã hội. Thông qua hai vòng thi, những kiến thức về quyền lợi người tiêu dùng, kiểm chứng thông tin quảng cáo và nhận diện dấu hiệu bất thường trong mua sắm trực tuyến được chuyển tải bằng các tình huống cụ thể, gần gũi với sinh viên.

Hoạt động tương tác với NSND Tự Long và KOL PewPew cũng góp phần đa dạng hóa hình thức tuyên truyền pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hướng tới trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng cần thiết để mua sắm an toàn, có trách nhiệm trong kỷ nguyên số.