Đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số

Chiều 11/11 tại Hà Nội, Báo Công Thương phối hợp với Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), TikTok Shop và các đơn vị liên quan tổ chức Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”. Sự kiện được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối với điểm cầu tới Sở Công Thương, chính quyền xã, phường tại 34 tỉnh, thành phố. trên cả nước.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, trong bối cảnh Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026-2030, kinh tế số đóng góp khoảng 30% tổng ngân sách quốc nội (GDP) vào năm 2030, thương mại điện tử cần được phát triển mạnh mẽ hơn, trở thành một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Theo Thứ trưởng, các chủ trương lớn của Đảng và Chính phủ; trong đó, có Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, cùng các nhiệm vụ tại Nghị quyết 01/NQ-CP năm 2026 đã tạo nền tảng quan trọng để thúc đẩy thương mại điện tử. Đối với ngành công thương, đây không chỉ là lĩnh vực cần mở rộng quy mô mà còn là phương thức tổ chức lại hoạt động sản xuất, kinh doanh, phân phối và tiêu dùng theo hướng hiện đại.

Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 được phê duyệt tại Quyết định số 1568/QĐ-BCT ngày 3/6/2025 đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể. Đến năm 2030, phấn đấu 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trên các nền tảng thương mại điện tử; 60% xã, phường và đơn vị tương đương có thương nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trực tuyến; đào tạo 1 triệu lượt doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cá nhân, cán bộ quản lý và sinh viên về kỹ năng thương mại điện tử. Đồng thời, các địa phương ngoài Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh phấn đấu chiếm 50% giao dịch thương mại điện tử B2C của cả nước.

Cùng với định hướng phát triển, hành lang pháp lý cho lĩnh vực này từng bước được hoàn thiện. Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026; Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg đưa tiêu chí thương mại điện tử hiệu quả vào bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới. Đáng chú ý, lần đầu tiên cấp xã được giao trách nhiệm gắn với việc đo lường, đánh giá hoạt động thương mại điện tử tại địa bàn.

Thực tế cho thấy, thương mại điện tử Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Năm 2025, quy mô thị trường đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5%, tương đương khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Trong 10 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 6.618,9 nghìn tỷ đồng, tăng 13,5%, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 13-15% của Chính phủ.

Tuy nhiên, sự phát triển vẫn tập trung chủ yếu tại các đô thị lớn. Theo số liệu của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, tỷ trọng thương mại điện tử giữa Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương khác có sự chênh lệch đáng kể, với tỷ lệ 70-30. Chỉ số thương mại điện tử năm 2026 cũng cho thấy Thành phố Hồ Chí Minh đạt 91,1 điểm, Hà Nội đạt 87,5 điểm, trong khi mức bình quân cả nước chỉ đạt 15,8 điểm.

Khoảng cách này còn thể hiện ở năng lực triển khai tại cơ sở. Qua rà soát cổng thông tin của các xã, phường đến ngày 4/11/2026, trong số 2.497 đơn vị có đủ dữ liệu, chỉ có 587 đơn vị ghi nhận hoạt động do chính cấp xã tổ chức; 178 đơn vị, tương đương 7,1%, công bố kết quả và chỉ 18 đơn vị công khai các thông tin như số đơn hàng, doanh thu hoặc số hộ kinh doanh tham gia. Những số liệu này cho thấy hoạt động hỗ trợ thương mại điện tử ở nhiều địa phương vẫn chưa gắn chặt với kết quả kinh doanh thực tế.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho rằng: Phát triển xã thương mại điện tử cần được triển khai đồng bộ, gắn kết sản xuất với phân phối, nền tảng số, thanh toán và logistics; đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn. Các địa phương cần chú trọng khai thác lợi thế sản phẩm vùng miền, mở rộng thị trường cho khu vực nông thôn, miền núi, biên giới; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, kỹ năng kinh doanh trực tuyến và tăng cường kết nối với các nền tảng, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực quản lý thương mại điện tử ở cấp xã. Cục Thương mại điện tử cần hướng dẫn địa phương về chính sách, dữ liệu và phương pháp đo lường; các sở công thương xây dựng kịch bản tăng trưởng phù hợp, trong khi mỗi xã cần xác định rõ đầu mối phụ trách, nắm bắt dữ liệu nền và lựa chọn sản phẩm có lợi thế để phát triển. Cùng đó, người dân, hợp tác xã và hộ kinh doanh phải được hỗ trợ kỹ năng tự bán hàng, xây dựng nội dung, tiếp cận khách hàng và xử lý đơn hàng.

Theo Thứ trưởng, hiệu quả của mô hình không thể chỉ được đánh giá qua số lượng sản phẩm được đưa lên sàn hay số phiên livestream được tổ chức, mà cần căn cứ vào khả năng duy trì hoạt động của người bán, doanh thu, số đơn hàng và mức độ mở rộng thị trường sau hỗ trợ. Đây là cơ sở để thương mại điện tử thực sự trở thành công cụ nâng cao thu nhập cho người dân và tạo thêm động lực tăng trưởng tại địa phương.

Bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử cho biết: Cục đang tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ: triển khai chính sách, tăng cường quản lý và dữ liệu; phát triển các ngành hàng, thị trường trong nước và xuyên biên giới; kết nối nguồn lực hệ sinh thái, đào tạo và hỗ trợ kỹ năng tự kinh doanh trên nền tảng số.

Trong năm 2026, Cục đã hướng dẫn các địa phương xây dựng kế hoạch phát triển thương mại điện tử, lựa chọn sản phẩm, ngành hàng và nhóm đối tượng phù hợp. Đáng chú ý, hoạt động chia sẻ dữ liệu thương mại điện tử đang được thí điểm với 34 tỉnh, thành phố, giúp các sở công thương và chính quyền cơ sở có thêm căn cứ phục vụ công tác quản lý, xây dựng kế hoạch và đánh giá hiệu quả triển khai.

Cùng với hỗ trợ về dữ liệu, Cục chú trọng kết nối sản phẩm địa phương với các nền tảng thương mại điện tử, nhà phân phối, siêu thị và đơn vị cung cấp dịch vụ. Các ngành hàng như thời trang, dệt may, da giày được quan tâm phát triển, trong khi nông sản, sản phẩm OCOP và đặc sản vùng miền được thúc đẩy thông qua liên kết vùng và các chương trình xúc tiến thương mại.

Một số hoạt động tại Lai Châu, Đà Nẵng và Đồng Tháp đã ghi nhận kết quả tích cực. Riêng tại Đồng Tháp, khoảng 1.000 sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) được đưa lên các nền tảng thương mại điện tử, tiếp cận gần 5 triệu lượt người trong ba ngày; 3,5 tấn dứa được tiêu thụ trong 90 phút thông qua hoạt động bán hàng trực tuyến.

Đến nay, gần 20 sở công thương đã ký kết hợp tác với các tổ chức công nghệ số, thương mại điện tử và tài chính; hơn 40 chương trình, lớp tập huấn được tổ chức cho tiểu thương, với gần 1.000 nhà bán hàng được đào tạo thực hành. Gần 100 phiên livestream có sự tham gia của Cục đã tạo ra hơn 8.500 đơn hàng. Những hoạt động này từng bước giúp người kinh doanh tiếp cận phương thức bán hàng mới, thay vì chỉ dừng ở việc đưa sản phẩm lên nền tảng.

Từ góc độ nền tảng, bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Hợp tác chiến lược TikTok Shop, cho rằng thương mại điện tử không đơn thuần là một kênh bán hàng mà còn có thể trở thành động lực phát triển kinh tế địa phương, đưa sản phẩm, con người và văn hóa vùng miền đến gần hơn với người tiêu dùng.

Bà Tân cho biết, thông qua mô hình thương mại khám phá, kết hợp nội dung video và livestream, TikTok Shop hướng tới tạo nhu cầu mua sắm từ những câu chuyện về sản phẩm và địa phương. Trong ba năm qua, nền tảng đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ hàng Việt như “Chợ phiên OCOP 2024”, “Tự hào hàng Việt 2025” và “Hàng Việt vươn mình 2026”. Đến nay, hơn 35.000 nhà bán hàng tại 34 tỉnh, thành phố được đào tạo, hơn 230.000 sản phẩm Việt Nam được gắn nhãn trên nền tảng; doanh số trung bình của các nhà bán hàng Việt Nam tăng 30,5%.

Tuy nhiên, quá trình đưa thương mại điện tử về cơ sở vẫn gặp nhiều khó khăn như hoạt động đào tạo còn phân tán, thiếu thực hành và theo dõi sau tập huấn; người bán nhỏ lẻ chưa có khả năng duy trì hoạt động độc lập; sản phẩm địa phương chưa được chuẩn hóa thông tin, hình ảnh, nguồn gốc và nguồn cung…Từ thực tế này, TikTok Shop đề xuất phát triển mô hình xã thương mại điện tử theo hướng xây dựng hệ sinh thái thay vì chỉ tổ chức các hoạt động đưa sản phẩm lên sàn hay livestream đơn lẻ. 

Hướng tới năm 2027, TikTok Shop đặt mục tiêu mỗi địa phương có ít nhất một mô hình xã thương mại điện tử tiêu biểu, đồng thời mở rộng triển khai tại Than Uyên (Lai Châu), Bát Tràng và Thư Lâm (Hà Nội). Hơn nữa, để mô hình có thể nhân rộng, cần duy trì sự phối hợp giữa chính quyền, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp dịch vụ, bảo đảm người dân không chỉ được hướng dẫn mà còn có thể tự vận hành hoạt động kinh doanh trực tuyến.