Cuộc thi robot ở Trung Quốc: Từ phòng thí nghiệm đến ứng dụng thực tiễn

Trong thập kỷ qua, các cuộc thi robot tại Trung Quốc đã cho thấy cái nhìn cận cảnh về những bước tiến của một lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ và tầm quan trọng của sự thành công trong ngành công nghiệp này. 

Từng chỉ là những sự kiện gây tò mò do các nhóm học thuật và người đam mê công nghệ tổ chức, các cuộc thi robot tại Trung Quốc nay đã trở thành sự kiện trình diễn tầm cỡ quốc gia được truyền thông nhà nước ca ngợi; đồng thời, chúng ngày càng trở thành nơi kiểm nghiệm thực tế cho các sản phẩm thương mại của những công ty muốn chứng minh khả năng ứng dụng thực tiễn, vượt xa khỏi tính chất của một màn trình diễn đơn thuần.

Giải đấu Thế vận hội Robot hình người thế giới kéo dài 5 ngày – phiên bản mới nhất và quy mô lớn nhất của cuộc thi này – đã khai mạc ngày 22/8 tại Bắc Kinh. Sau đây là hành trình phát triển của các cuộc thi cũng như công nghệ nền tảng đi kèm:

1999 - 2014: Một môn thể thao đại học

Các cuộc thi robot tại Trung Quốc khởi đầu với quy mô khiêm tốn, với sự hỗ trợ của một hiệp hội ngành nghề và chính quyền tỉnh Phúc Kiến. Thành phần tham gia chủ yếu là các đội tuyển sinh viên đại học. Không khí sự kiện mang đậm chất dự án khoa học hơn là sân khấu trình diễn cho các công ty công nghệ hàng đầu vốn xuất hiện sau này.

Tại một sự kiện trình diễn, những robot nhỏ di chuyển bằng bánh xe đã thi đấu một trận bóng đá với các tính năng tự động hóa được lập trình sẵn ở mức hạn chế, chủ yếu để tránh va chạm và định vị quả bóng.

2015: "Viên ngọc quý" của ngành công nghiệp

Năm 2015, Bắc Kinh đăng cai tổ chức Hội nghị Robot Thế giới lần đầu tiên, đánh dấu sự trỗi dậy của ngành công nghiệp này như một ưu tiên quốc gia. Theo truyền thông Trung Quốc, một năm trước đó, lãnh đạo Trung Quốc đã tuyên bố robot là "viên ngọc quý" của ngành sản xuất tiên tiến.

Tại triển lãm năm 2015, các robot di động đã thi đấu trình diễn môn cầu lông, thực hiện các động tác theo dõi cầu và đánh trả. Đây là màn trình diễn thu hút đông đảo khán giả nhưng chưa thực sự tạo ra bước đột phá về công nghệ.

Những robot loại này vận hành dựa trên cảm biến hình ảnh đo khoảng cách (phát triển từ những năm 2010) và một công nghệ thậm chí còn cũ hơn dùng để ước tính quỹ đạo vật thể – vốn được các nhà nghiên cứu quốc phòng Anh tiên phong phát triển từ những năm 1990.

Năm 2023: Từ phòng thí nghiệm đến phòng khách

Đến năm 2023, Hội nghị Robot Thế giới đã trở thành sự kiện quy mô lớn, nơi các công ty tên tuổi trình diễn những đổi mới sáng tạo và tạo tiếng vang. Ông Nicky Naidu, nhà sáng lập công ty công nghệ Alive Labs, cho biết rêu có khả năng giúp làm sạch không khí, giảm tiếng ồn và mang thiên nhiên đến gần hơn với các không gian đô thị đông đúc.

Cùng lúc đó, sự chú ý bắt đầu chuyển hướng sang lợi thế cạnh tranh về giá cả của Trung Quốc. Chú chó robot Cyberdog của Xiaomi đã thu hút đám đông vây quanh quay phim bằng điện thoại thông minh. Cyberdog, ban đầu được ra mắt như một sản phẩm dành cho người đam mê công nghệ, có giá khoảng 1.500 USD vào thời điểm phát hành. Để so sánh, chú chó robot bốn chân Spot của Boston Dynamics có giá bán hơn 75.000 USD.

Giai đoạn 2025-2026: Từ khởi đầu chật vật đến bước tiến vượt bậc

Hồi tháng 4/2025, các robot hình người đã đứng cùng hàng ngũ với những vận động viên chạy bộ con người tại giải bán marathon dành cho robot đầu tiên trên thế giới ở Bắc Kinh. Các kỹ sư chạy bộ bên cạnh robot của họ, sẵn sàng can thiệp khi cần thiết. Chỉ một phần nhỏ số robot xuất phát hoàn thành được chặng đua. Một số robot đổ gục ngay tại vạch xuất phát, trong khi số khác đâm vào rào chắn chỉ sau vài mét di chuyển.

Một năm sau, các robot đã thực sự sẵn sàng. Một robot Unitree H1 đã chạy nước rút một mình trên đoạn đường thẳng về đích của giải bán marathon Bắc Kinh lần thứ hai - hoàn toàn không có người giám sát đi kèm. Theo báo cáo của truyền thông Trung Quốc, trong số hơn 100 đội robot tham gia cuộc thi năm 2026, có 47 đội đã hoàn thành chặng đua.

Ấn tượng nhất là trường hợp của Flash – một robot hình người do nhà sản xuất điện thoại thông minh Honor (Trung Quốc) chế tạo; nó đã tự động hoàn thành cự ly bán marathon trong thời gian 50 phút 26 giây. Thành tích này nhanh hơn kỷ lục thế giới của con người (vốn mới được thiết lập chỉ một tháng trước đó) gần 7 phút.

Các nhà phân tích và giới lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng những cải tiến mạnh mẽ và sâu rộng này có được là nhờ tính cạnh tranh của chuỗi cung ứng đang phát triển – vốn được thúc đẩy bởi các khoản trợ cấp và chi phí linh kiện ngày càng giảm.

Sự hỗ trợ của chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra những bước tiến này. Kế hoạch 5 năm cho ngành công nghiệp robot được Trung Quốc công bố năm 2021 đã cam kết cung cấp các khoản trợ cấp, ưu đãi thuế cho hoạt động nghiên cứu và hỗ trợ tài chính, đồng thời đặt mục tiêu đưa nước này trở thành "cái nôi toàn cầu về đổi mới công nghệ robot".

Từ năm 2026 trở đi: Bàn tay robot là trọng tâm phát triển

Năm 2026, Thế vận hội Robot hình người sẽ bổ sung một nội dung thi đấu dành cho các bộ phận tay robot. Các robot sẽ được đánh giá dựa trên tốc độ và độ chính xác khi thực hiện những thao tác tỉ mỉ như: vặn ốc vít, mở nắp chai và dùng nhíp gắp các hạt nhỏ. Theo các chuyên gia, việc chế tạo bàn tay là thách thức phức tạp nhất trong quá trình tạo ra robot hình người có khả năng làm việc với độ chính xác và sự khéo léo như con người.

Việc chuyển hướng sang các nhiệm vụ thực tế trong cuộc thi cũng phản ánh vấn đề lớn nhất của ngành công nghiệp đang ngày càng trở nên đông đúc này: chứng minh rằng các nguyên mẫu có thể hoạt động hiệu quả trong môi trường thực tế./.