Tổ công nghệ số cộng đồng góp sức thu hẹp khoảng cách số

Trong hành trình chuyển đổi số quốc gia, nếu thể chế và hạ tầng công nghệ là nền móng, sự chấp nhận, khả năng tiếp cận và năng lực ứng dụng thành thạo của người dân chính là thước đo quan trọng nhất của thành công. Tại Cần Thơ, sự hiện diện của 1.227 Tổ công nghệ số cộng đồng ở 103 xã, phường đã và đang trở thành lực lượng nòng cốt “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, đưa chính quyền số, kinh tế số và xã hội số lan tỏa sâu rộng từ thành thị đến vùng nông thôn.

*Đưa dịch vụ số đến từng người dân

Tổ công nghệ số cộng đồng được thành lập tại các ấp, khu dân cư với thành phần nòng cốt là cán bộ cơ sở, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, lực lượng an ninh trật tự cơ sở và cá nhân am hiểu công nghệ. Với phương châm “cầm tay chỉ việc”, lực lượng này trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt và kích hoạt tài khoản định danh điện tử (VNeID); nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng dịch vụ công, quét mã QR thanh toán không dùng tiền mặt tại các chợ truyền thống, cơ sở kinh doanh. Đồng thời nâng cao cảnh giác, phòng tránh các hình thức lừa đảo trên không gian mạng.

Tại phường Cái Răng, địa phương kiện toàn 16 Tổ chuyển đổi số cộng đồng với 98 thành viên. Sự tham gia tích cực của Trưởng khu vực, Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận cùng cán bộ trẻ địa bàn tạo nên sức mạnh tổng hợp. Đội ngũ này thường xuyên có mặt tại trụ sở các khu vực dân cư hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, nộp thuế điện tử qua eTax Mobile, khai thác tiện ích tích hợp VNeID và chuẩn hóa các kênh thông tin truyền thông cơ sở.

Phó Chủ tịch UBND phường Cái Răng Trần Văn Thậm nhấn mạnh, Tổ công nghệ số cộng đồng là “cánh tay nối dài” sát dân, gần dân. Lực lượng này đã khắc phục tối đa hạn chế về nhân lực cán bộ cấp phường, kiên trì tuyên truyền theo phương châm “mưa dầm thấm lâu” và hỗ trợ tích cực cho các chiến dịch trọng điểm như Đề án 06. Đây chính là nòng cốt giúp địa phương hướng tới hoàn thành ba trụ cột: Chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.

Kết quả ghi nhận tại khu vực Thạnh Mỹ (phường Cái Răng) cho thấy, tỷ lệ cài đặt ứng dụng VNeID đạt khoảng 80%; thói quen thanh toán không dùng tiền mặt phát triển mạnh mẽ ở nhóm dưới 55 tuổi. Tỷ lệ cài đặt eTax Mobile đạt 15-20%, góp phần minh bạch hóa nghĩa vụ thuế và hạn chế tiêu cực trong thu ngân sách bằng tiền mặt.

Ở địa bàn nông thôn, mô hình được triển khai linh hoạt để thúc đẩy kinh tế số. Tại xã Cờ Đỏ - địa phương có diện tích 44,59 km², quy mô dân số 34.481 nhân khẩu thuộc 7.856 hộ (trong đó, có 1.648 hộ đồng bào Khmer và 5.478 người theo đạo), yêu cầu chuyển đổi số tại Cờ Đỏ đặt ra vô cùng toàn diện.

Theo Chủ tịch UBND xã Cờ Đỏ Lê Chí Phương, bám sát mục tiêu phát triển kinh tế số và xã hội số, UBND xã kiện toàn 9 Tổ công nghệ số cộng đồng tại 9 ấp với lực lượng nòng cốt do Bí thư Chi bộ làm Tổ trưởng, Trưởng ấp làm Tổ phó, phối hợp chặt chẽ với các tổ chức chính trị - xã hội và lực lượng an ninh trật tự cơ sở. Các tổ phối hợp mở tài khoản thanh toán số cho đối tượng bảo trợ xã hội, hưu trí; phổ cập giao dịch QR-Code; hỗ trợ đưa nông sản OCOP của địa phương lên các sàn thương mại điện tử...

Do đặc thù bà con sản xuất nông nghiệp ban ngày, các tổ linh hoạt triển khai hỗ trợ vào khung giờ chiều tối và ngày cuối tuần; đồng thời lồng ghép hướng dẫn công nghệ vào các buổi sinh hoạt chi bộ, họp ấp và nhóm liên gia tự quản.

Ấp Thới Hòa B (xã Cờ Đỏ) hiện có 1.142 hộ với 5.076 nhân khẩu, trong đó đồng bào Khmer chiếm trên 56%. Ban đầu, việc triển khai ứng dụng số gặp không ít rào cản do tâm lý e ngại của người dân lớn tuổi và đồng bào dân tộc.

Ông Nguyễn Chí Hiếu, Trưởng ấp Thới Hòa B cho biết, Tổ công nghệ số cộng đồng của ấp hiện có 10 thành viên năng nổ ở độ tuổi từ 18 - 40, am hiểu công nghệ thông tin. Thông qua mô hình "Ngày thứ Bảy số" và nhóm Zalo cộng đồng, Tổ giải đáp thắc mắc từ xa và trực tiếp hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục trên app VNeID (định danh mức 2) như, đất đai, tạm trú, xác nhận cư trú, đóng thuế trực tuyến hay mở tài khoản ngân hàng để nhận chi trả hưu trí, trợ cấp xã hội...

Mặc dù đã cài đặt VNeID trên điện thoại nhưng do lớn tuổi, không thạo công nghệ, ông Trương Minh Thắng (62 tuổi, ngụ tại ấp Thới Hòa B) không biết cách nộp hồ sơ trực tuyến. Khi nhận được thông báo từ Trưởng ấp về việc có Tổ công nghệ số cộng đồng phối hợp với lực lượng Công an xuống tận ấp hỗ trợ, ông Thắng tranh thủ nhờ hướng dẫn. “Được hướng dẫn, tôi biết sau này chỉ cần ở nhà mở VNeID là có thể cập nhật kết quả. Như vậy, rất thuận tiện cho tôi”, ông Thắng chia sẻ.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ Ngô Anh Tín thông tin, chỉ tính riêng trong quý II/2026, các Tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn người dân thực hiện 5.445 hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, 319 lượt thanh toán điện tử trên Cổng Dịch vụ công và mở mới 11.548 tài khoản sử dụng các nền tảng số. Kết quả này ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tuyên truyền thuần túy sang hỗ trợ trực tiếp, góp phần hình thành thói quen sử dụng dịch vụ số trong đời sống hằng ngày.

*Gỡ vướng cơ chế và hạ tầng

Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn hoạt động của các Tổ công nghệ số cộng đồng tại cơ sở đối mặt không ít khó khăn, thách thức. Đa phần thành viên hoạt động kiêm nhiệm nên quỹ thời gian dành cho công tác chuyển đổi số còn eo hẹp. Ở một số địa bàn, hạ tầng kỹ thuật và thiết bị thông minh của người dân còn hạn chế; chất lượng đường truyền internet có thời điểm chưa ổn định. Tâm lý e ngại công nghệ, lo sợ mất an toàn thông tin vẫn tồn tại trong một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi.

Ông Đặng Hữu Nhân, Trưởng khu vực Thạnh Mỹ (phường Cái Răng) chia sẻ, công tác “Bình dân học vụ số” đòi hỏi cán bộ phải kiên trì “cầm tay chỉ việc”. Để đạt mục tiêu nâng tỷ lệ cài đặt các ứng dụng dùng chung lên trên 50%, các cơ quan chức năng cần tăng cường tập huấn chuyên sâu cho lực lượng cơ sở. Đồng thời, sớm tối ưu hóa các ứng dụng như, eTax Mobile, VSSID, khắc phục tình trạng chậm phản hồi dữ liệu liên thông giữa ngân hàng, kho bạc và cơ quan thuế, tránh gây phiền hà hoặc ghi nợ nhầm cho người dân.

Để tạo động lực duy trì hoạt động lâu dài cho lực lượng nòng cốt này, thành phố Cần Thơ ban hành Nghị quyết số 20/2026/NQ-HĐND quy định mức hỗ trợ 1,5 triệu đồng/tổ/tháng từ nguồn ngân sách nhằm trang trải chi phí xăng xe, cước viễn thông và dữ liệu 4G/5G. Nhiều địa phương chủ động đẩy mạnh xã hội hóa như phường Cái Răng phối hợp các doanh nghiệp viễn thông vận động tài trợ điện thoại thông minh phục vụ trực tiếp cho công việc của các tổ trên địa bàn. Tại xã Cờ Đỏ, UBND xã chủ động phối hợp cùng các nhà mạng rà soát, lắp đặt thêm trạm phát sóng 4G/5G, nâng cao chất lượng vùng phủ sóng dịch vụ.

Theo ông Trần Văn Thậm, Phó Chủ tịch UBND phường Cái Răng, mục tiêu cốt lõi địa phương hướng tới là xây dựng xã hội số, tập trung nâng cao kỹ năng số cho người dân, đáp ứng điều kiện thực tế. Trong tiến trình này, Tổ công nghệ số cộng đồng giữ vai trò “trụ cột”. UBND phường đóng vai trò đầu mối tổ chức các khóa tập huấn chất lượng theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, đảm bảo thành viên thực hành thành thạo và liên tục hỗ trợ kỹ thuật xuyên suốt cho các tổ.

Từ góc độ quản lý địa phương, Chủ tịch UBND xã Cờ Đỏ Lê Chí Phương kiến nghị, UBND thành phố Cần Thơ, Sở Khoa học và Công nghệ tiếp tục duy trì, phân bổ dự toán kinh phí hỗ trợ kịp thời. Sở Khoa học và Công nghệ thường xuyên mở lớp bồi dưỡng kỹ năng số nâng cao, chuyển giao các nền tảng số dùng chung đơn giản, dễ thao tác cho đội ngũ nòng cốt ở cơ sở.

Phát huy tối đa vai trò Tổ công nghệ số cộng đồng chính là “chìa khóa vàng” thu hẹp khoảng cách số, đưa tiện ích công nghệ đến gần người dân. Đây chính là nền tảng vững chắc để Cần Thơ hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW, xây dựng thành công chính quyền số, kinh tế số và xã hội số bền vững từ gốc, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số./.