Đưa chuyển đổi số đến gần người dân - Bài 1: Hỗ trợ dịch vụ công ngay tại khu dân cư

Tại TP Hồ Chí Minh, từ khu dân cư, chính quyền cơ sở đến các đơn vị công an, nhiều mô hình ứng dụng công nghệ đang từng bước được triển khai, đưa chuyển đổi số đến gần hơn với đời sống, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ người dân.

Từ những điểm hỗ trợ dịch vụ công tại trụ sở ấp đến các kiosk thông minh, nền tảng tương tác trực tuyến, nhiều mô hình chuyển đổi số đang được triển khai tại TP Hồ Chí Minh theo hướng gần dân, sát nhu cầu thực tế. Thay vì để người dân tự xoay xở với các thao tác công nghệ, chính quyền cơ sở chủ động đưa thiết bị và nhân lực hỗ trợ đến tận khu dân cư, từng bước giúp người dân làm quen, tự tin sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Khi dịch vụ công hỗ trợ gần người dân hơn

Tại xã Xuân Thới Sơn (TP Hồ Chí Minh), người dân có thể tìm hiểu thông tin, được hướng dẫn và thực hành các thao tác dịch vụ công trực tuyến ngay tại địa bàn sinh sống. Thay vì phải đến trụ sở UBND xã để hỏi từng thủ tục, người dân có thêm những điểm hỗ trợ gần nhà, được cán bộ và các lực lượng tại cơ sở hướng dẫn cụ thể.

Địa phương đang triển khai đồng bộ ba mô hình gồm “Điểm dịch vụ công gần dân”, “Cửa ngõ số” và “Trạm tiện ích số 24/7”. Các mô hình được xây dựng theo hướng bổ trợ cho nhau, vừa cung cấp thông tin, vừa tạo điều kiện để người dân trực tiếp thực hiện các thao tác trên môi trường điện tử.

Trong đó, mô hình “Điểm dịch vụ công gần dân” đưa hoạt động hỗ trợ về trụ sở các ấp. Sáu mô hình thí điểm được bố trí tại trụ sở Ban nhân dân ấp Bùi Môn và ấp Tân Tiến; ấp Nhị Xuân; ấp Nhị Tân; ấp Nhị Tân 2 và ấp Nhị Tân 3; ấp Tân Thới Nhì; ấp Xuân Thới Đông 1 và ấp Mỹ Hòa 5.

Định kỳ hai buổi sáng mỗi tuần, các tổ hỗ trợ trực tiếp hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến. Lực lượng tham gia gồm trưởng ấp, thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên thanh niên, hội viên các đoàn thể và cảnh sát khu vực.

Nội dung hỗ trợ bắt đầu từ những thao tác cơ bản như đăng ký, kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID, số hóa giấy tờ bằng điện thoại, kê khai tờ khai điện tử, tải hồ sơ lên hệ thống và thanh toán trực tuyến. Với người đã quen sử dụng điện thoại thông minh, đây là những thao tác không quá phức tạp. Tuy nhiên, đối với người cao tuổi hoặc ít tiếp xúc công nghệ, mỗi bước đều cần được hướng dẫn cụ thể.

Ghi nhận tại ấp Tân Thới Nhì, các thành viên tổ hỗ trợ không chỉ hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính mà còn giúp người lớn tuổi từng bước làm quen với các ứng dụng công nghệ số. Ông Vũ Đức Long (73 tuổi, ngụ ấp Tân Thới Nhì) cho biết, ban đầu ông gặp không ít khó khăn do chưa quen với các thao tác trên điện thoại thông minh, tuy nhiên khi đến điểm hỗ trợ, ông được cán bộ hướng dẫn tận tình, từng bước tiếp cận và sử dụng các tiện ích số.

Theo ông Long, các thủ tục trên môi trường số sẽ được giải quyết nhanh chóng, thuận tiện nếu người dân thành thạo công nghệ; ngược lại, những người chưa quen sử dụng sẽ gặp nhiều lúng túng. Ông đánh giá cao tiện ích tích hợp thông tin trên ứng dụng VNeID giúp người dân tra cứu thông tin cần thiết mà không phải mang theo nhiều giấy tờ bản cứng. Dù vậy, với những thao tác chưa thành thạo, ông vẫn cần sự hỗ trợ của cán bộ tại điểm dịch vụ công. Qua đó, ông mong muốn tiếp tục được hướng dẫn để có thể chủ động sử dụng các tiện ích số trong cuộc sống.

Ông Phạm Văn Hải, Trưởng ấp Tân Thới Nhì, xã Xuân Thới Sơn, cho rằng đây là chủ trương thiết thực, phù hợp với yêu cầu đổi mới phương thức phục vụ nhân dân, đồng thời tạo điều kiện để người dân ở địa bàn dân cư tiếp cận các tiện ích chuyển đổi số thuận lợi hơn.

Cũng theo ông Hải, mỗi địa bàn dân cư có điều kiện, đặc điểm và mức độ tiếp cận công nghệ khác nhau. Có người sử dụng điện thoại thông minh thành thạo, nhưng cũng có những người còn gặp khó khăn khi thực hiện thao tác trên môi trường điện tử. Vì vậy, sự hướng dẫn trực tiếp của cán bộ và thành viên tổ hỗ trợ ngay tại nơi sinh sống có ý nghĩa thiết thực.

“Chúng tôi xác định rằng, nhiệm vụ của Tổ hỗ trợ không chỉ là hướng dẫn một người dân hoàn thành một hồ sơ cụ thể, mà quan trọng hơn là giúp người dân từng bước hình thành kỹ năng và sự tự tin khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Khi người dân đã biết cách thực hiện, những lần sau có thể tự mình thao tác, đó chính là kết quả thiết thực nhất của công tác hỗ trợ”, ông Hải chia sẻ.

Để mô hình hoạt động hiệu quả, Tổ hỗ trợ sẽ phối hợp với trưởng ấp, Ban công tác Mặt trận, các chi hội, chi đoàn và lực lượng tại địa bàn thông tin đến người dân về hoạt động của các điểm hỗ trợ. Công tác tuyên truyền chú trọng người cao tuổi, hộ kinh doanh và những người có nhu cầu thực hiện thủ tục hành chính nhưng còn hạn chế kỹ năng sử dụng công nghệ.

“Chúng tôi không làm thay những nội dung người dân có thể tự thực hiện mà tập trung hướng dẫn để người dân hiểu, biết và có thể tự thực hiện trong những lần tiếp theo”, ông Hải nhấn mạnh.

Một nội dung được ông Hải đặc biệt lưu ý là bảo vệ thông tin và dữ liệu cá nhân. Trong quá trình hỗ trợ, các thành viên không tự ý lưu giữ hoặc chia sẻ thông tin cá nhân, hồ sơ, tài khoản và thông tin xác thực của người dân; đồng thời nhắc nhở người dân bảo vệ mật khẩu, mã xác thực, cảnh giác trước các hành vi lừa đảo trên môi trường mạng.

Từ hỗ trợ trực tiếp đến chủ động sử dụng tiện ích số

Nếu “Điểm dịch vụ công gần dân” giải quyết nhu cầu hỗ trợ trực tiếp tại khu dân cư thì “Trạm tiện ích số 24/7” tạo điều kiện để người dân tiếp cận thiết bị công nghệ và thực hiện nhiều thao tác tại một địa điểm.

Tại xã Xuân Thới Sơn, kiosk dịch vụ công thông minh được kết hợp với trụ ATM Agribank trong cùng một điểm. Trạm được trang bị màn hình cảm ứng, máy quét tài liệu, đầu đọc mã QR, camera và kết nối Internet, phục vụ tra cứu thủ tục, số hóa giấy tờ, nộp hồ sơ dịch vụ công và thanh toán trực tuyến.

Các thủ tục được ưu tiên hỗ trợ gắn với nhu cầu thường gặp như đăng ký hộ tịch, đăng ký hộ kinh doanh, cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ, bảo trợ xã hội và chứng thực điện tử bản sao từ bản chính. Người dân không chỉ tìm hiểu thông tin mà còn được hỗ trợ thực hiện các bước cần thiết trong quá trình chuẩn bị và nộp hồ sơ.

Đến làm thủ tục tại Trạm tiện ích số 24/7, bà Nguyễn Thị Reo (63 tuổi, xã Xuân Thới Sơn) cho biết người lớn tuổi như bà khi tiếp cận dịch vụ công trực tuyến vẫn gặp không ít khó khăn do hạn chế về công nghệ.

“Việc có kiosk dịch vụ công giúp người dân thuận tiện hơn trong thực hiện thủ tục hành chính. Tôi rất phấn khởi khi chính quyền địa phương quan tâm đến chuyển đổi số và đưa các mô hình thiết thực đến gần người dân”, bà Reo chia sẻ.

Ông Phạm Xuân Nam, Chủ tịch UBND xã Xuân Thới Sơn, cho biết ba mô hình có tính bổ trợ cho nhau, là cách địa phương cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Địa phương xác định chuyển đổi số phải được thể hiện bằng những tiện ích thiết thực trong đời sống, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả cải cách hành chính. Trên cơ sở đó, UBND xã phối hợp với các đơn vị công nghệ nghiên cứu, xây dựng và đưa các mô hình vào hoạt động.

Theo ông Nam, Zalo OA được xác định là kênh giao tiếp số chính thức giữa chính quyền địa phương với người dân, tổ chức và doanh nghiệp. Qua quá trình nâng cấp, xã bổ sung các tiện ích, liên kết dịch vụ và tích hợp chatbot AI hỗ trợ hỏi đáp về thủ tục hành chính.

“Chỉ bằng thao tác quét mã QR đơn giản hoặc một nút chạm ‘Quan tâm’ trên ứng dụng Zalo cài đặt sẵn trong điện thoại thông minh, bà con nhân dân có thể tiếp cận tức thì các thông tin chỉ đạo, điều hành của UBND xã”, ông Nam cho biết.

Không chỉ tại xã Xuân Thới Sơn, xã Bình Lợi cũng lựa chọn cách tiếp cận trực quan để đưa công nghệ đến gần cộng đồng. Tại Ngày hội Chuyển đổi số năm 2026, địa phương thu hút gần 1.000 cán bộ, đoàn viên, hội viên, học sinh và người dân tham gia trải nghiệm các không gian, trạm tiện ích số.

Các trạm được tổ chức theo nhiều chủ đề như Kinh tế số, Sở hữu trí tuệ, Chuyển đổi số - Đổi mới sáng tạo - STEM, Công dân số, Bình dân học vụ số và Đảng viên số, tạo cơ hội để người dân tìm hiểu, trải nghiệm các ứng dụng công nghệ trong đời sống.

Bà Nguyễn Thị Hương Thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Lợi, cho biết chuyển đổi số không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Ban Thường vụ Đảng ủy xã đã thành lập Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời ban hành các văn bản cụ thể hóa định hướng của Trung ương và Thành phố.

UBND xã cũng ban hành Kế hoạch số 21/KH-UBND, tập trung triển khai các nhiệm vụ cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Trong đó, việc hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tài khoản định danh điện tử VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt và các nền tảng số phục vụ đời sống được quan tâm thực hiện.

Từ những kiosk dịch vụ công, điểm hỗ trợ tại ấp đến các không gian trải nghiệm công nghệ, cách làm tại Xuân Thới Sơn và Bình Lợi cho thấy chuyển đổi số ở cơ sở đang được cụ thể hóa bằng những hoạt động gần gũi. Hiệu quả của các mô hình không chỉ nằm ở số lượng thiết bị hay lượt người được hướng dẫn, mà còn ở khả năng giúp người dân tự tin tra cứu, chuẩn bị hồ sơ và chủ động thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường số.

Bài 2: Khi người dân trở thành chủ thể