Nhật Bản ứng dụng AI cải thiện giao tiếp với phạm nhân nước ngoài

Theo Japan News, vào mùa Hè năm 2025, Bộ Tư pháp Nhật Bản đã phân phối khoảng 200 thiết bị dịch thuật AI nhằm tạo thuận lợi cho việc trao đổi giữa phạm nhân nước ngoài và cán bộ quản giáo. Việc ứng dụng các thiết bị này được kỳ vọng giúp quản giáo hiểu rõ hơn tâm tư, nguyện vọng của phạm nhân, qua đó hỗ trợ họ trong quá trình cải tạo và tái hòa nhập cộng đồng.

Cuối tháng 10 vừa qua, tại Nhà tù Fuchu ở thành phố Fuchu, Tokyo, một nam quản giáo đã sử dụng thiết bị dịch thuật để trao đổi với một phạm nhân người Chile đang chấp hành án tù. Qua ô cửa nhỏ của buồng giam đơn, người quản giáo hỏi bằng tiếng Nhật: “Anh thấy thế nào? Anh có muốn đến thăm xưởng làm việc không?”. Thiết bị ngay lập tức chuyển lời nói sang tiếng Tây Ban Nha bằng giọng nữ.

Sau một lúc suy nghĩ, phạm nhân người Chile trả lời bằng tiếng Tây Ban Nha. Vài giây sau, thiết bị phát lại câu trả lời bằng tiếng Nhật: “Vâng. Tôi muốn đi xem quanh xưởng làm việc”.

Do không biết tiếng Nhật, khi mới vào trại giam, người đàn ông này gặp khó khăn trong việc hiểu và thực hiện các chỉ dẫn của quản giáo. Việc giao tiếp hạn chế khiến phạm nhân này khó tham gia các hoạt động tập thể, vì vậy được bố trí ở buồng giam đơn và không tham gia lao động tại xưởng.

Tuy nhiên, sau nhiều lần trao đổi với quản giáo thông qua thiết bị dịch thuật, thái độ của phạm nhân này đã có chuyển biến tích cực. Người này bắt đầu bày tỏ mong muốn được tham gia lao động tại xưởng. Một quản giáo cho biết: “Chúng tôi đang dần xây dựng được mối quan hệ tin tưởng lẫn nhau”.

Tính đến cuối năm 2025, trong tổng số 1.760 phạm nhân tại nhà tù Fuchu, bao gồm cả những người đang chấp hành án và các đối tượng khác, hơn 20% là người nước ngoài không có quyền cư trú vĩnh viễn tại Nhật Bản.

Trước khi có các thiết bị dịch thuật, quản giáo chủ yếu phải sử dụng cử chỉ để truyền đạt chỉ dẫn cho phạm nhân không biết tiếng Nhật. Cách thức này thường không đạt hiệu quả, thậm chí khiến phạm nhân cảm thấy bức xúc do không hiểu rõ các quy định.

Nhờ thiết bị dịch thuật, phạm nhân nước ngoài hiện có thể chủ động đặt nhiều câu hỏi về nội quy và sinh hoạt trong trại giam, chẳng hạn như: “Tại sao chúng tôi không được phép đổi thức ăn thừa cho nhau?” hay “Tại sao chúng tôi không được phép đứng dậy trong lúc lao động cải tạo?”.

Một quản giáo phụ trách phổ biến nội quy cho phạm nhân mới nhập trại cho biết, việc có thể trao đổi trực tiếp bằng lời nói giúp cán bộ quản giáo hiểu rõ hơn cảm xúc của phạm nhân. Theo người này, để giúp phạm nhân cải tạo và ngăn ngừa tái phạm, việc tác động đến nhận thức, cảm xúc của họ sẽ hiệu quả hơn so với chỉ yêu cầu họ tuân thủ mệnh lệnh.

Theo quy định, những người không thể giao tiếp bằng tiếng Nhật thường được đưa đến một trong sáu cơ sở giam giữ, trong đó có nhà tù Fuchu, nhà tù Osaka và trại tạm giam Tokyo. Tại các cơ sở này, những chuyên gia về vấn đề quốc tế được bố trí làm phiên dịch viên.

Tuy nhiên, số lượng chuyên gia này chỉ có 28 người. Do đó, quản giáo và các nhân viên khác vẫn phải đảm nhiệm phần lớn công việc hỗ trợ phạm nhân trong sinh hoạt hằng ngày, cũng như vào ban đêm và những ngày nghỉ.

Đối với những người đang chờ xét xử, họ thường được đưa đến trại tạm giam gần đồn cảnh sát nơi bị bắt giữ. Tình trạng thiếu phiên dịch viên tại các cơ sở này khiến việc giao tiếp với người nước ngoài tiếp tục gặp nhiều khó khăn.

Trước thực trạng trên, tháng 8/2025, Bộ Tư pháp Nhật Bản đã triển khai thiết bị dịch thuật AI tại 129 trong tổng số 171 cơ sở giam giữ trên cả nước. Các thiết bị này hỗ trợ khoảng 90 ngôn ngữ và có chức năng dịch văn bản. Đơn vị cung cấp thiết bị được lựa chọn theo những tiêu chí nghiêm ngặt, trong đó có yêu cầu dữ liệu dịch thuật không được sử dụng để huấn luyện các hệ thống AI.

Do quản giáo không được phép mang điện thoại thông minh vào bên trong các cơ sở giam giữ, Bộ Tư pháp Nhật Bản dự kiến phân bổ thêm thiết bị dịch thuật từ năm tài chính tới, ưu tiên những nơi có đông phạm nhân nước ngoài.

Theo Bộ Tư pháp Nhật Bản, tính đến cuối năm 2025, cả nước có 2.779 người nước ngoài đang chấp hành án tù, bị tạm giam chờ xét xử hoặc bị giam giữ tại các cơ sở lao động thay cho việc nộp tiền phạt. Con số này tăng 30% so với năm 2015.

Rào cản ngôn ngữ cũng khiến phạm nhân nước ngoài ít có cơ hội tham gia các chương trình hỗ trợ cải tạo và tái hòa nhập xã hội. Trong đó có “chương trình hướng dẫn cải tạo đặc biệt”, giúp phạm nhân nhìn nhận hành vi của mình từ góc độ của nạn nhân, cũng như các chương trình đào tạo nghề nhằm giúp họ có được chứng chỉ và bằng cấp cần thiết.

Ông Tatsuya Ota, chuyên gia về chính sách hình sự tại Đại học Keio, cho rằng cần tăng cường hỗ trợ để phạm nhân nước ngoài có thể tái hòa nhập xã hội Nhật Bản và ngăn ngừa tái phạm, nhất là trong bối cảnh một số người tiếp tục ở lại Nhật Bản sau khi mãn hạn tù nhờ được cấp phép lưu trú đặc biệt.

Theo ông Ota, nếu rào cản ngôn ngữ được khắc phục thông qua sự hỗ trợ của phiên dịch viên, phạm nhân nước ngoài sẽ có thêm cơ hội tham gia các chương trình hướng dẫn cải tạo đặc biệt và đào tạo nghề./.