Sử dụng AI minh bạch, an toàn và có trách nhiệm trong hoạt động báo chí

Ngày 21/7, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hội Nhà báo Việt Nam đã tổ chức tọa đàm “Góp ý dự thảo Sổ tay hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho các cơ quan báo chí.”

Nhiều đại diện cơ quan quản lý, lãnh đạo tòa soạn và chuyên gia khẳng định sử dụng AI một cách minh bạch, an toàn và có trách nhiệm là yếu tố then chốt để khai thác tối đa sức mạnh công nghệ, giữ vững đạo đức nghề nghiệp và bảo vệ niềm tin của công chúng.

Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Trần Trọng Dũng thông tin việc nghiên cứu và xây dựng định hướng ứng dụng AI trong hoạt động báo chí là nhiệm vụ cần thiết nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Dự thảo Sổ tay “Hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho các cơ quan báo chí” được xây dựng nhằm cung cấp bộ nguyên tắc định hướng giúp các tòa soạn khai thác tối đa hiệu quả công nghệ, bảo đảm tuân thủ pháp luật và giữ vững đạo đức nghề nghiệp.

Dù công nghệ có ưu việt đến đâu, AI cũng chỉ là công cụ hỗ trợ và không thể thay thế được những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng. Tính xác thực, tư duy phản biện, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm xã hội của người cầm bút mới là nền tảng quyết định uy tín, chất lượng của tác phẩm.

Các đại biểu và chuyên gia đã tập trung "mổ xẻ" nhiều vấn đề thực tiễn trong quy trình tác nghiệp, quản trị tòa soạn và an toàn thông tin khi ứng dụng AI.

Ông Lê Xuân Trung, Phó Tổng Biên tập Báo điện tử Tuổi Trẻ đánh giá cao tính chi tiết của dự thảo và phân tích 3 cấp độ ứng dụng AI hiện nay của nhà báo, từ công cụ hỗ trợ đơn thuần đến vai trò “trợ lý sản xuất” và “chuyên gia” tham khảo. Ông đề xuất bộ hướng dẫn cần làm rõ cơ chế dán nhãn, khai báo thông tin sử dụng AI và giải pháp bảo vệ dữ liệu báo chí.

Nêu kinh nghiệm từ thực tiễn tòa soạn, nhà báo Nguyễn Khắc Vân, Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng chia sẻ áp lực lớn đối với công tác hậu kiểm nhằm nhận diện sản phẩm AI trong quy trình sản xuất. Đơn vị đang chủ động xây dựng Quy chế sử dụng AI nội bộ theo hướng tinh gọn, phân loại rủi ro và quy định rõ nghĩa vụ của từng khâu tác nghiệp (được khuyến khích, hạn chế hay cấm hẳn) để làm căn cứ thưởng phạt minh bạch.

Ông cũng cảnh báo nguy cơ thất thoát, vi phạm bản quyền đối với kho tàng dữ liệu lịch sử báo chí đồ sộ khi đưa lên không gian số. Ông kiến nghị các cơ quan chức năng bổ sung quy định bảo vệ bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI, đồng thời mong muốn chuyên gia hỗ trợ giải pháp kỹ thuật để số hóa, phân loại nội dung bằng AI an toàn và hiệu quả.

Tiến sỹ Đào Trung Thành, Chuyên gia tư vấn về chuyển đổi số đề xuất rà soát dự thảo đồng bộ với Luật Trí tuệ nhân tạo, thiết lập 3 chốt kiểm soát (kiểm chứng nguồn sơ cấp, phân định quy trình phê duyệt, tách luồng tự động) và tích hợp cơ chế “Kill Switch” (ngắt khẩn cấp) để tạm dừng hệ thống tự động khi phát hiện cảnh báo sai sót tăng cao.

Ở góc độ an ninh thông tin, Thượng tá Đỗ Minh Kim, Phó trưởng phòng 3, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an lưu ý rủi ro lộ rò bí mật nhà nước, vi phạm bản quyền và sự bùng phát của tin giả do AI tạo dựng (deepfake).

Ông nhấn mạnh các tòa soạn bắt buộc phải trang bị năng lực kiểm chứng thông tin nguồn cho phóng viên trước khi xuất bản.

Hội Nhà báo Việt Nam tiếp thu toàn bộ các ý kiến đóng góp đa chiều từ các cơ quan, đơn vị để hoàn thiện dự thảo. Sổ tay “Hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho các cơ quan báo chí” sau khi ban hành được kỳ vọng sẽ trở thành cẩm nang tham chiếu hữu ích, góp phần xây dựng môi trường ứng dụng AI minh bạch, an toàn và trách nhiệm trong nền báo chí số Việt Nam./.