Từ tháo gỡ cơ chế đến tạo sản phẩm, công nghệ cụ thể

Bộ Khoa học và Công nghệ xác định trọng tâm từ nay đến cuối năm 2026 là chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tạo ra sản phẩm, công nghệ và những kết quả cụ thể, có thể đo lường được.

Theo Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, sau hơn 1,5 năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, kết quả quan trọng nhất là đã tháo gỡ được điểm nghẽn về cơ chế và nguồn lực. Hệ thống pháp luật mới đã cơ bản được ban hành. Ngân sách dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026 đạt khoảng 95.000 tỷ đồng, tương đương 3% tổng chi ngân sách nhà nước. Điều này cho thấy quyết tâm chính trị đã được cụ thể hóa bằng nguồn lực thực tế. Tuy nhiên, thực tế theo dõi quá trình xây dựng kế hoạch và giải ngân cho thấy, điểm nghẽn hiện nay đang chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện.

Hiện ở một số nơi vẫn còn tâm lý e ngại, sợ sai, né tránh trách nhiệm khi triển khai các cơ chế mới. Bên cạnh đó, chất lượng chuẩn bị nhiệm vụ còn chưa đồng đều. Không ít đề xuất chưa làm rõ mục tiêu, sản phẩm đầu ra, hiệu quả kinh tế - xã hội và nhu cầu kinh phí, dẫn đến phải chỉnh sửa nhiều lần trong quá trình thẩm định, ảnh hưởng đến tiến độ giao dự toán và giải ngân. Năng lực tổ chức thực hiện ở một số bộ, ngành, địa phương chưa theo kịp yêu cầu của các chương trình khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quy mô lớn. Vì vậy, có nơi được giao nguồn lực nhưng khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế.

Những hạn chế này cũng cho thấy việc thực hiện Nghị quyết số 57 đang có sự khác biệt giữa các nhóm kết quả. Các điều kiện nền tảng về thể chế, ngân sách, hạ tầng và định hướng ưu tiên được hình thành nhanh hơn, trong khi những kết quả phản ánh năng lực nội sinh, sản phẩm công nghệ, doanh nghiệp dẫn dắt, thương mại hóa và đóng góp vào tăng trưởng còn chuyển biến chậm. 

Nhận diện rõ những điểm nghẽn này, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 29/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đẩy nhanh tiến độ triển khai thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026 ngày 16/7/2026. Điểm cốt lõi của Chỉ thị nhằm siết chặt kỷ luật thực thi. Chỉ thị yêu cầu rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ, đẩy nhanh phân bổ và giải ngân, xử lý dứt điểm các nhiệm vụ chậm triển khai; đồng thời gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện, khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung vào ba nhóm giải pháp: Tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn để tháo gỡ ngay các vướng mắc trong thực hiện; đổi mới đề xuất dự toán ngân sách theo kết quả đầu ra và hiệu quả sử dụng vốn thay vì dàn trải; tăng cường theo dõi, đánh giá tiến độ để kịp thời điều chuyển nguồn lực từ các nhiệm vụ triển khai chậm sang các nhiệm vụ có khả năng thực hiện tốt hơn.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, trong công tác giải ngân, các đơn vị cần quyết liệt triển khai, tập trung tháo gỡ khó khăn, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu nhằm bảo đảm tiến độ thực hiện. Cùng với đó là sự quyết liệt trong công tác chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo các Sở Khoa học và Công nghệ trong tham mưu cho UBND các tỉnh, thành phố.

Đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ, Bộ trưởng đề nghị các địa phương xác định bài toán gắn với thực tiễn và nhu cầu phát triển, có sự tham gia của doanh nghiệp để cùng giải quyết. Trường hợp còn lúng túng trong xác định nhiệm vụ hoặc thiếu nguồn lực, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp xây dựng danh mục các bài toán trọng tâm và đồng hành trong quá trình triển khai.

Về đổi mới sáng tạo, Bộ trưởng cho biết, Bộ sẽ triển khai một số dự án hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng; đồng thời đề nghị các địa phương phát huy hiệu quả các nguồn lực đầu tư, tránh phát triển dàn trải, trùng lặp mô hình. Đối với chuyển đổi số, Bộ trưởng đề nghị các địa phương nghiên cứu, triển khai đầy đủ các quy định hiện hành; trường hợp còn khó khăn, vướng mắc cần kịp thời phản ánh để tiếp tục hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm việc triển khai đạt hiệu quả.

Nghị quyết số 57-NQ/TW đã tạo ra bước đột phá về thể chế và nguồn lực. Giai đoạn tới là giai đoạn của hành động. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung cao nhất để các cơ chế, chính sách và nguồn lực đã được Quốc hội, Chính phủ quyết định nhanh chóng chuyển hóa thành những kết quả cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và sự phát triển của đất nước./.