Đưa khoa học hạt nhân trở thành động lực then chốt cho sự phát triển đất nước

Ngày 7/7, tại Hà Nội, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập (1976-2026).

Đồng chí Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ dự và phát biểu tại buổi lễ.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh chặng đường 50 năm đã khẳng định tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước khi thành lập Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam ngay từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Vượt qua khó khăn, các thế hệ cán bộ đã tận tâm xây dựng Viện trở thành trung tâm khoa học hạt nhân nòng cốt, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển đất nước và khẳng định được vị thế vững chắc trong mắt bạn bè quốc tế.

Việt Nam tự hào về dấu mốc lịch sử năm 1984, khi các nhà khoa học Việt Nam cùng với các chuyên gia Liên Xô với khát vọng đã khôi phục, nâng công suất và vận hành thành công Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt.

Từ nền tảng nền móng vững chắc này, Viện đã không ngừng phát triển, xây dựng nên một hệ thống các đơn vị nghiên cứu chuyên sâu, đạt được những thành tựu đáng được ghi nhận trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ hạt nhân và kỹ thuật bức xạ hiện đại.

Song song với những thành tựu về lò phản ứng, Viện đã khẳng định vị thế qua các dấu mốc ứng dụng đa ngành, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển kinh tế-xã hội.

Trong y tế, Viện đã làm chủ công nghệ điều chế các chủng loại đồng vị và dược chất phóng xạ phục vụ y học hạt nhân trên toàn quốc. Lĩnh vực nông nghiệp ghi dấu ấn đậm nét với chọn tạo giống đột biến bằng kỹ thuật bức xạ mang lại giá trị kinh tế cao.

Trong công nghiệp, kỹ thuật kiểm tra không phá hủy và đánh dấu phóng xạ đã phục vụ đắc lực cho các ngành kinh tế trọng điểm như dầu khí và hóa dầu, chiếu xạ khử trùng vật phẩm y tế và thanh trùng thực phẩm, trái cây phục vụ xuất khẩu.

Đồng thời, Viện đã xây dựng và vận hành Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia, đóng vai trò nòng cốt trong việc đảm bảo an toàn bức xạ và ứng phó sự cố hạt nhân xuyên biên giới.

Từ thực tiễn ứng dụng và nghiên cứu, Viện đã xây dựng được một đội ngũ chuyên gia đầu ngành và nền tảng tri thức vững vàng, sẵn sàng đảm nhận các nhiệm vụ chiến lược tầm vóc quốc gia.

Trong giai đoạn tới, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đẩy mạnh việc phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, đưa khoa học hạt nhân trở thành động lực then chốt cho sự phát triển của đất nước; kiện toàn mô hình tổ chức và tập trung tối đa nguồn lực triển khai dự án Trung tâm Nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân...

Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, tại lễ kỷ niệm, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam khẩn trương cụ thể hóa thành các kế hoạch hành động nhằm đưa ngành năng lượng nguyên tử bước vào giai đoạn phát triển mới, mạnh mẽ và bền vững.

Tại lễ kỷ niệm, Tiến sỹ Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam chia sẻ, nếu thế kỷ XX là thời đại của điện hạt nhân, của những ứng dụng năng lượng nguyên tử trong các ngành kinh tế, xã hội thì thế kỷ XXI sẽ là thời đại của khoa học công nghệ hạt nhân, của hệ sinh thái công nghệ hạt nhân, hệ sinh thái công nghiệp năng lượng nguyên tử.

Trong chặng đường sắp tới, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam không chỉ mong muốn là một viện nghiên cứu mạnh mà sẽ trở thành tổ chức khoa học và công nghệ hạt nhân chiến lược của quốc gia, đồng hành cùng đất nước trong việc xây dựng nền công nghiệp hạt nhân hiện đại.

Viện từng bước làm chủ các công nghệ điện hạt nhân tiên tiến, làm chủ công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ. Đồng thời, tiếp tục thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ hạt nhân trong các lĩnh vực y tế, nông nghiệp, công nghiệp và tài nguyên môi trường; làm chủ công nghệ chế biến sâu đất hiếm, nhanh chóng tạo ra sản phẩm chiến lược quan trọng và tiếp theo là vật liệu chiến lược; phát triển các dược chất phóng xạ thế hệ mới để chẩn đoán và điều trị ung thư, hướng đến phục vụ cộng đồng, người bệnh; nỗ lực triển khai xây dựng Trung tâm Nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân hiện đại với lò nghiên cứu mới…

Bà Najat Mokhtar, Phó Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) nhấn mạnh: 50 năm không chỉ là cột mốc kỷ niệm mà là nửa thế kỷ của những sự lựa chọn của các thế hệ nhà khoa học Việt Nam để đưa ứng dụng khoa học hạt nhân để phục vụ đất nước, hình thành hệ sinh thái công nghệ hạt nhân.

Hiện nay, Việt Nam đang triển khai 19 hợp đồng dự án với IAEA trong các lĩnh vực: Lương thực và nông nghiệp, y tế, an toàn và an ninh hạt nhân, cũng như khoa học vật lý và hóa học...

Khi Việt Nam hướng tới việc mở rộng chương trình điện hạt nhân và phát triển hơn nữa các ứng dụng phi năng lượng, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam như chặng đường trong suốt 50 năm qua./.