Nguy cơ bùng nổ tin giả khi Meta thay đổi chính sách kiểm chứng tại Mỹ Latinh

Theo công bố hôm 9/9, hệ thống mới của Meta có tên gọi "Ghi chú Cộng đồng" (Community Notes), được vận hành tương tự mô hình của nền tảng X do tỷ phú Elon Musk sở hữu. Hệ thống này cho phép chính người dùng bổ sung ngữ cảnh vào các nội dung có dấu hiệu gây hiểu lầm.

 Sự thay đổi này được đưa ra sau khi công ty mẹ của Facebook vấp phải cáo buộc từ một số nhóm bảo thủ cho rằng việc sử dụng chuyên gia kiểm duyệt tương đương với hành vi kiểm duyệt ngôn luận.

Dù Meta chưa công bố thời điểm chính thức áp dụng rộng rãi, hiện tại các tòa soạn và cơ quan chuyên môn được cấp phép vẫn tiếp tục công tác rà soát thông tin trên Facebook, Instagram và Threads.

 Quyết định trên vấp phải sự phản đối mạnh mẽ. Liên minh LatamChequea - tổ chức đại diện cho khoảng 14 cơ quan tại Mỹ Latinh đang tham gia chương trình kiểm chứng toàn cầu do Meta khởi xướng từ năm 2016 - đã ra tuyên bố kêu gọi Meta cân nhắc lại.

Tổ chức này nhấn mạnh hệ thống cộng đồng không đủ sức đối phó với bối cảnh thông tin sai lệch dày đặc, đồng thời đề nghị Meta sử dụng tính năng mới để bổ sung thay vì thay thế hoàn toàn khâu xác minh độc lập.

 Giới chuyên gia học thuật cũng đồng loạt lên tiếng cảnh báo. Giáo sư Carlos Rodriguez từ Đại học La Sabana (Colombia) đánh giá người dùng mạng xã hội không có khả năng áp dụng các tiêu chuẩn báo chí khắt khe như giới chuyên môn. Thực tế đó hoàn toàn có thể dẫn đến chất lượng thông tin sụt giảm.

 Chia sẻ nỗi lo trên, Chuyên gia truyền thông Alejandro Martin del Campo từ Viện Công nghệ Monterrey (Mexico) và Giáo sư Ramon Salaverria từ Đại học Navarra (Tây Ban Nha) lo ngại cơ chế đồng thuận số đông có thể khiến tin giả lan truyền với tốc độ nhanh hơn giữa lúc sự phân cực xã hội đang gia tăng.

Thách thức này càng trở nên trầm trọng với sự can thiệp của trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh. Giám đốc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Tầm nhìn và AI Alan Turing (Ecuador), ông Marco Benalcazar đã viện dẫn các nghiên cứu cho thấy khoảng một nửa số người dùng hiện nay không thể phân biệt nội dung thật giả bằng mắt thường.

Tỷ lệ này được dự báo sẽ tiếp tục tăng lên khi các công cụ AI ngày càng tinh vi, đòi hỏi người dùng phải trang bị kỹ năng hiểu biết kỹ thuật số cơ bản hơn bao giờ hết.

 Đáng chú ý, Brazil (Bra-xin) - thị trường lớn nhất của Meta trong khu vực - không nằm trong đợt thử nghiệm này. Giáo sư Ivan Paganotti từ Đại học Sao Paulo nhận định nguyên nhân xuất phát từ lập trường cứng rắn của chính quyền nước này đối với các nền tảng kỹ thuật số, đặc biệt khi quốc gia Nam Mỹ đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 10 tới.

 Khác với sự thiếu hụt hành lang pháp lý tại các nước láng giềng, Brazil đã buộc các nền tảng phải phát triển cơ chế xác minh khắt khe.

Vào tháng 6 vừa qua, tòa án Brazil đã siết chặt quy định về vai trò của nền tảng trong việc ngăn chặn tin giả và phát ngôn thù hận. Trước đó vào năm 2024, Tòa án Tối cao nước này từng đình chỉ hoạt động của mạng xã hội X trong 40 ngày cho đến khi nền tảng chịu gỡ bỏ các tài khoản phát tán tin giả.

 Về dài hạn, giới quan sát dự báo các nền tảng mạng xã hội khác cũng sẽ nối gót Meta nhằm cắt giảm chi phí hoạt động và né tránh chỉ trích.

Đồng giám đốc Trung tâm quan sát Thông tin sai lệch thuộc Đại học Complutense Madrid (Tây Ban Nha), ông Rafael Rubio đánh giá việc Meta và X rút khỏi cam kết xác minh độc lập mà không vấp phải sự phản đối đáng kể từ chính phủ hay dư luận sẽ tạo tiền lệ xấu./.