Tăng "điểm chạm số" đáp ứng yêu cầu ngành kinh tế mũi nhọn

Ngành du lịch đã có nhiều bước tiến tích cực về chuyển đổi số. Nhiều địa phương và doanh nghiệp đang đẩy mạnh ứng dụng du lịch thông minh. Trong đó, du lịch Thành phố Hồ Chí Minh luôn nỗ lực hiện thực hóa chuyển đổi số bằng các giải pháp đa dạng như xây dựng cơ sở dữ liệu để phân tích thị trường, theo dõi hành vi du khách, nâng cao hiệu quả xúc tiến điểm đến và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng định hướng phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

* Xây dựng “bản sao số”

Theo các chuyên gia du lịch, dữ liệu cần được xác định là hạ tầng mềm quan trọng của ngành. Bởi một hệ thống cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia có khả năng kết nối dữ liệu từ cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, điểm đến và các nền tảng dịch vụ. Khi được chuẩn hóa và kết nối, dữ liệu có thể trở thành công cụ để phân tích hành vi du khách, dự báo xu hướng, nhận diện thị trường tiềm năng và đánh giá hiệu quả các chương trình xúc tiến. Đây cũng là cơ sở để tiến tới xây dựng “bản sao số” (digital twin) cho điểm đến trọng điểm, cho phép mô phỏng dòng khách, năng lực phục vụ, tình trạng hạ tầng và những kịch bản phát triển.

Mặt khác, trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra phương thức mới trong quảng bá du lịch như phân tích lượng lớn thông tin trên môi trường mạng để nhận diện xu hướng, đánh giá hình ảnh điểm đến và nắm bắt tâm lý du khách theo từng thị trường. Thực tế, công nghệ số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức vận hành của hoạt động du lịch, từ cách du khách tìm kiếm thông tin, lựa chọn điểm đến, đặt dịch vụ, thanh toán, trải nghiệm… cho đến chia sẻ hành trình. Đồng thời, công nghệ số đang từng bước định hình lại toàn bộ chuỗi giá trị du lịch.

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ ngày càng trở thành những nguồn lực quan trọng, giúp ngành du lịch nâng cao hiệu quả quản lý, cá nhân hóa trải nghiệm và tạo ra những giá trị mới cho điểm đến. Hơn thế, du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, có tính liên ngành, liên vùng và xã hội hóa cao, với sự tham gia của doanh nghiệp, hộ kinh doanh, người lao động và cộng đồng dân cư. Do đó, chuyển đổi số ngành du lịch không thể chỉ dừng ở việc xây dựng một vài ứng dụng hay số hóa một số thủ tục hành chính, mà phải hướng tới kết nối toàn bộ hệ sinh thái, hình thành một nền du lịch vận hành dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Theo bà Nguyễn Cẩm Tú, Giám đốc Trung tâm xúc tiến du lịch Thành phố Hồ Chí Minh, một trong những định hướng có ý nghĩa trực tiếp nhất của Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia" đối với ngành du lịch là chuyển đổi số phải tạo ra giá trị trực tiếp cho du khách và doanh nghiệp. Mục tiêu cuối cùng không phải là có nhiều ứng dụng, mà là những hành trình du lịch thuận tiện, liền mạch và thông minh. Một hệ sinh thái du lịch số hiệu quả cần cho phép du khách có thể tìm kiếm thông tin, lựa chọn điểm đến, xây dựng lịch trình, đặt phòng, đặt vé, mua tour, thanh toán, trải nghiệm dịch vụ và chia sẻ hành trình trên một không gian số. Các dịch vụ có thể được cá nhân hóa theo sở thích, ngân sách, thời gian và hành vi của từng người. Đặc biệt, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của ngành du lịch, dữ liệu sẽ giúp cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, giữa thu hút khách và sức chứa của điểm đến, giữa tăng trưởng số lượng và nâng cao giá trị kinh tế từ mỗi du khách.

Thành phố Hồ Chí Minh đang mở rộng không gian phát triển, gia tăng nhanh về quy mô cơ sở lưu trú và đa dạng hóa các loại hình du lịch. Do đó, nhu cầu đối với đội ngũ nhân sự có năng lực quản trị, kỹ năng nghề nghiệp hiện đại và tư duy phát triển bền vững càng trở nên cấp thiết.

* Làm chủ công nghệ và AI

Mới đây, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới (Nghị quyết số 26-NQ/TW) và Chính phủ ban hành Chương trình hành động để tổ chức thực hiện. Nghị quyết số 26-NQ/TW đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tăng trưởng về số lượng sang chất lượng, giá trị gia tăng, phát triển bền vững; hướng tới một ngành du lịch chất lượng cao, thông minh, xanh, sáng tạo và có sức cạnh tranh quốc tế. Trong tiến trình đó, con người phải được xem là một trong những nền tảng quyết định.

Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, yêu cầu không chỉ là có đủ nhân lực để đáp ứng sự tăng trưởng của thị trường, mà phải từng bước hình thành một đội ngũ có khả năng dẫn dắt chất lượng dịch vụ, quản trị các mô hình kinh doanh mới, làm chủ công nghệ và đủ năng lực làm việc trong môi trường quốc tế. Do đó, một trong những định hướng quan trọng là tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý - cơ sở đào tạo - doanh nghiệp - người lao động, nhất là nhu cầu của thị trường và doanh nghiệp phải được phản ánh rõ hơn vào chương trình đào tạo. Cụ thể, doanh nghiệp phải tham gia xác định nhu cầu và chuẩn năng lực. Cơ sở đào tạo chủ động đổi mới nội dung và phương thức đào tạo. Người lao động chủ động nâng cao kỹ năng. Cơ quan quản lý đóng vai trò kết nối, định hướng và tạo điều kiện để các nguồn lực được phát huy hiệu quả.

Theo Tiến sĩ Dương Đức Minh, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch, Nghị quyết số 08-NQ/TW, ngày 16/01/2017 của Bộ Chính trị về "phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn" đặt mục tiêu phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, trong đó nhấn mạnh tính chuyên nghiệp, chất lượng dịch vụ, doanh nghiệp và nguồn nhân lực. Đến Nghị quyết số 26-NQ/TW, trọng tâm tiếp tục được đặt vào chất lượng, giá trị gia tăng, du lịch thông minh, xanh, sáng tạo và bền vững; đồng thời xác định Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những cực tăng trưởng du lịch đến năm 2030. Yêu cầu đối với nhân lực vì thế không còn dừng ở việc bảo đảm đủ lao động cho vận hành, mà chuyển rõ hơn sang chất lượng và khả năng tạo giá trị.

Tiến sĩ Dương Đức Minh phân tích, chuyển đổi số đang tác động đến nhiều khâu trong hoạt động khách sạn, từ bán phòng, dự báo nhu cầu, định giá và phân phối đến chăm sóc khách, theo dõi phản hồi và tổ chức lao động. Năng lực số vì thế không còn là yêu cầu riêng của bộ phận công nghệ, dù mức độ sử dụng khác nhau theo từng vị trí. Với nhân lực khách sạn, vấn đề không nằm ở việc biết nhiều công cụ mà ở khả năng sử dụng công nghệ và dữ liệu phù hợp với công việc và quyết định. Chuyển đổi số không thể chỉ là nhiệm vụ của bộ phận công nghệ thông tin, mà cán bộ quản lý du lịch cần có năng lực sử dụng dữ liệu để ra quyết định. Cán bộ truyền thông cần biết khai thác AI và phân tích dữ liệu thị trường. Doanh nghiệp cần có năng lực vận hành trên các nền tảng số. Người lao động cần được trang bị kỹ năng số phù hợp với vị trí việc làm… Chuyển đổi số phải trở thành năng lực phổ thông của toàn ngành. Mỗi cán bộ và người lao động trong lĩnh vực du lịch cần tham gia chuyển đổi số để làm việc tốt hơn và tạo ra dữ liệu đóng góp cho hệ thống chung.

Bà Đặng Thị Phương Anh, Quản lý Phát triển nguồn nhân lực, Dự án Du lịch Thụy Sĩ vì sự phát triển bền vững tại Việt Nam (ST4SD) chỉ ra rằng, chất lượng nguồn nhân lực trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của điểm đến và doanh nghiệp. Sự phát triển nhanh của công nghệ dẫn đến yêu cầu cấp thiết phải có một chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế hướng đến kỹ năng quản trị và phát triển bền vững; góp phần bồi dưỡng nhân sự quản lý đáp ứng yêu cầu hội nhập, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh mới. Cùng với đó, Nghị quyết số 26-NQ/TW nhấn mạnh: “Xây dựng đội ngũ nhân lực du lịch đáp ứng yêu cầu cả về số lượng, chất lượng… theo kịp sự phát triển của công nghệ và chủ động, tự tin hội nhập quốc tế”.

Thực tiễn triển khai Chương trình đào tạo quản trị du lịch và khách sạn theo tiêu chuẩn quốc tế của Dự án ST4SD tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, hướng tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế gắn với bản địa hóa và nhu cầu của người học là phù hợp. Ghi nhận ý kiến một số doanh nghiệp du lịch - lữ hành trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cũng cho hay, sau hợp nhất, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ cần bổ sung nhân lực cho một thị trường lớn hơn, mà còn phải xây dựng mặt bằng chất lượng dịch vụ tương đối đồng đều giữa các khu vực vốn có điều kiện phát triển, cơ cấu sản phẩm và trình độ nhân lực khác nhau. Vì vậy, đào tạo quản trị cao cấp được đánh giá là công cụ quan trọng để thống nhất tư duy quản trị, từng bước chuẩn hóa tiêu chuẩn vận hành, thúc đẩy liên kết giữa đô thị trung tâm với các không gian du lịch công nghiệp, biển và nghỉ dưỡng; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp địa phương tiếp cận các thông lệ quốc tế. Đây cũng chính là điều kiện nền tảng để Thành phố Hồ Chí Minh chuyển từ lợi thế về quy mô thị trường và tài nguyên du lịch sang lợi thế về chất lượng dịch vụ, năng lực quản trị và sức cạnh tranh quốc tế./.