Bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân trên môi trường số

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, không gian mạng đã trở thành môi trường trọng yếu phục vụ công tác quản lý nhà nước, phát triển kinh tế-xã hội, cung cấp dịch vụ công, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân.

Với hơn 85 triệu người sử dụng Internet, hơn 127 triệu thuê bao di động đang hoạt động và khoảng 79 triệu tài khoản mạng xã hội đang vận hành, không gian mạng Việt Nam không chỉ là động lực quan trọng của nền kinh tế số mà còn là lĩnh vực trọng yếu đối với quốc phòng, an ninh và công tác bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật An ninh mạng năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, có ý nghĩa hết sức quan trọng, không chỉ góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh mạng, còn thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước ta trong việc xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh, ổn định, phát triển bền vững, góp phần phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước và hội nhập quốc tế.

Chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm nguy cơ đe dọa an ninh mạng

Theo Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), một trong những điểm đột phá của Luật An ninh mạng năm 2025 là việc thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ, hiện đại về công tác quản lý nhà nước đối với an ninh mạng.

Luật đã từng bước chuẩn hóa hệ thống khái niệm pháp lý, xác định rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc quản lý, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Đặc biệt, tư duy quản lý nhà nước đã có bước chuyển quan trọng, từ phương thức "xử lý, khắc phục hậu quả" sang "chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm, ngăn chặn từ sớm, từ xa" các nguy cơ đe dọa an ninh mạng.Đáng chú ý, lần đầu tiên khái niệm "an ninh dữ liệu" được xác lập là một nội dung trọng tâm trong chính sách pháp luật về an ninh mạng.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành tài sản có giá trị chiến lược, Luật đã bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu quan trọng và dữ liệu cốt lõi liên quan đến an ninh quốc gia; nghiêm cấm các hành vi thu thập, mua bán, chuyển nhượng trái phép dữ liệu cá nhân; đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số trong việc bảo vệ thông tin người dùng và bảo đảm an toàn dữ liệu trên môi trường mạng.

Bên cạnh đó, Luật cũng thiết lập cơ chế trách nhiệm phản ứng nhanh đối với các nền tảng số. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet và mạng xã hội có trách nhiệm xử lý thông tin vi phạm pháp luật trong thời hạn tối đa 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền; riêng đối với các tình huống khẩn cấp liên quan đến an ninh quốc gia, thời gian xử lý không quá 6 giờ. Đây là quy định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ngăn chặn tin giả, lừa đảo trực tuyến, thông tin độc hại và các hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trên không gian mạng.

Đồng thời, Luật bổ sung khung pháp lý bước đầu đối với quản trị trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số mới nổi; nghiêm cấm việc lợi dụng AI, Deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói hoặc tạo dựng thông tin sai sự thật nhằm thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Điều này thể hiện tư duy lập pháp chủ động, kịp thời của Việt Nam trước những thách thức mới phát sinh từ công nghệ số; đồng thời khẳng định quan điểm nhất quán là phát triển công nghệ phải gắn với trách nhiệm xã hội, đạo đức công nghệ và mục tiêu bảo vệ con người trong môi trường số.

Hình thành văn hóa tôn trọng quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam

Luật An ninh mạng năm 2025 cũng thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Nhà nước Việt Nam trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân trên môi trường số.

Luật quy định nghiêm cấm các hành vi thu thập, mua bán, trao đổi, sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân; đồng thời tăng cường cơ chế bảo vệ người sử dụng không gian mạng trước các hành vi lừa đảo, giả mạo, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Có thể khẳng định, đây là bước tiến quan trọng trong việc hình thành văn hóa tôn trọng quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam.

Đối với trẻ em và nhóm yếu thế, Luật yêu cầu các nền tảng số, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng thực hiện các biện pháp bảo vệ phù hợp theo nguyên tắc bảo đảm an toàn ngay từ khâu thiết kế, vận hành hệ thống; chủ động rà quét, phát hiện, ngăn chặn nội dung độc hại, thông tin gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển toàn diện của trẻ em và người dùng dễ bị tổn thương trên môi trường mạng. Những quy định này thể hiện rõ tính nhân văn và định hướng lấy con người làm trung tâm trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật của Việt Nam.

Đặc biệt, ngay sau khi Luật An ninh mạng năm 2025 được Quốc hội thông qua, ngày 23/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030.”

Đây là quyết định có ý nghĩa rất quan trọng, thể hiện rõ cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong việc xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh cho trẻ em; nâng cao kỹ năng số, kỹ năng tự bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tiếp cận Internet một cách an toàn, có trách nhiệm. Đây là minh chứng sinh động cho quan điểm nhất quán của Việt Nam: phát triển công nghệ phải gắn liền với bảo vệ con người, đặc biệt là bảo vệ trẻ em - chủ nhân tương lai của đất nước.

Đặc biệt, Luật An ninh mạng năm 2025 không hạn chế quyền tự do ngôn luận, quyền tiếp cận thông tin hợp pháp của công dân được Hiến pháp, pháp luật bảo đảm.

Pháp luật chỉ xử lý các hành vi lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin sai sự thật, lừa đảo, xâm phạm danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân hoặc gây phương hại tới an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Đây là nguyên tắc phổ quát được thừa nhận rộng rãi trong luật pháp quốc tế về quyền con người, theo đó việc thực hiện quyền tự do cá nhân phải gắn với trách nhiệm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cộng đồng, xã hội.

Nâng cao "sức đề kháng số" cho người dân

Trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng mang tính xuyên quốc gia, không quốc gia nào có thể tự mình giải quyết hiệu quả các thách thức an ninh mạng nếu thiếu hợp tác quốc tế, việc Việt Nam ban hành Luật An ninh mạng năm 2025, đồng thời tích cực tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế, thể hiện rõ vai trò là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

Việc sớm phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, đồng thời nội luật hóa nhiều nội dung tương thích trong Luật An ninh mạng năm 2025 cho thấy sự chủ động, tích cực của Việt Nam trong hội nhập quốc tế, tham gia xây dựng các nguyên tắc quản trị không gian mạng toàn cầu.

Thông qua Luật An ninh mạng năm 2025, Việt Nam tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế trong điều tra, xử lý tội phạm mạng xuyên biên giới; chia sẻ thông tin và cảnh báo sớm nguy cơ an ninh mạng; hợp tác đào tạo nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ; phối hợp bảo vệ dữ liệu và quyền lợi hợp pháp của công dân trên không gian số.

Qua đó, Việt Nam phát đi thông điệp rõ ràng rằng: bảo đảm an ninh mạng không nhằm hạn chế quyền con người, mà nhằm tạo lập môi trường số an toàn, ổn định và tin cậy để mọi người dân được thụ hưởng đầy đủ các quyền, lợi ích hợp pháp trong kỷ nguyên số.

Để Luật An ninh mạng năm 2025 được triển khai hiệu quả trong thực tiễn, cần có sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.

Thời gian tới, các cơ quan hữu quan cần khẩn trương hoàn thiện hệ thống văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và thống nhất trước thời điểm Luật có hiệu lực; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về an ninh mạng, đặc biệt là các nội dung liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ trẻ em và kỹ năng phòng, chống lừa đảo trực tuyến.

Cùng đó, tăng cường đầu tư cho hạ tầng kỹ thuật, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, thúc đẩy phát triển hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng "Make in Vietnam"; nâng cao "sức đề kháng số" cho người dân, nhất là học sinh, sinh viên, người cao tuổi, đồng bào vùng sâu, vùng xa và các nhóm dễ bị tổn thương trên không gian mạng.

Mở rộng hợp tác quốc tế, tăng cường chia sẻ thông tin, phối hợp ứng phó sự cố an ninh mạng và đấu tranh phòng, chống tội phạm mạng xuyên quốc gia.

Với phương châm "lấy con người làm trung tâm, lấy an ninh làm nền tảng và lấy phát triển bền vững làm mục tiêu," Luật An ninh mạng năm 2025 sẽ góp phần xây dựng không gian mạng Việt Nam thực sự an toàn, tin cậy, lành mạnh, nhân văn, phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới./.