'Bình dân học vụ số' giúp người cao tuổi Hà Nội tự tin bước vào môi trường số

Ông Đào Ngọc Triệu, Phó Chủ tịch Hội Người cao tuổi Thành phố Hà Nội đã trả lời phỏng vấn của báo Tin tức và Dân tộc xung quanh vấn đề này.

Xin ông cho biết những khó khăn người cao tuổi đang gặp phải trong quá trình chuyển đổi số hiện nay?

Khó khăn lớn nhất của người cao tuổi hiện nay là việc tiếp cận thông tin và sử dụng các ứng dụng công nghệ còn nhiều trở ngại. Một bộ phận người cao tuổi chưa tự tin sử dụng công nghệ, còn phụ thuộc vào gia đình hỗ trợ.

Bên cạnh đó là tâm lý ngại thay đổi, không muốn thay đổi thói quen đã hình thành từ lâu. Sức khỏe cũng là một yếu tố ảnh hưởng, nhất là với những người mắt kém, thao tác trên điện thoại gặp khó khăn.

Vì vậy, trách nhiệm của tổ chức Hội là tuyên truyền, động viên để người cao tuổi không tự ti mà chủ động sử dụng các ứng dụng phù hợp với nhu cầu thực tế như Zalo, ứng dụng đọc tin tức, giao dịch ngân hàng, iHanoi…

Chẳng hạn, khi có vấn đề bức xúc về môi trường hoặc những vấn đề cần phản ánh tại địa phương, người cao tuổi có thể sử dụng iHanoi để gửi phản ánh.

Thời gian qua, sau khi triển khai tại phường Tây Hồ năm 2025, Hội đã phối hợp với 7 phường tổ chức tập huấn về sử dụng các ứng dụng công nghệ thông tin cho người cao tuổi. Mỗi phường có khoảng 150 người cao tuổi tham gia. Sau các buổi tập huấn, người cao tuổi rất phấn khởi vì nhận thấy công nghệ có thể hỗ trợ trực tiếp cho cuộc sống.

Hà Nội hiện có hơn 1,4 triệu người cao tuổi, vì vậy việc tập huấn, hướng dẫn phải được thực hiện liên tục, thường xuyên hằng năm. Thành phố cũng rất quan tâm đến vấn đề này.

Hội cũng phối hợp với sinh viên trường đại học FPT xây dựng cẩm nang về chuyển đổi số, tập trung vào những kỹ năng và ứng dụng cơ bản nhất để người cao tuổi có thể dễ dàng tiếp cận.

Để người cao tuổi không bị bỏ lại phía sau, Hội có những giải pháp nào để triển khai và những lớp “Bình dân học vụ số” dành cho người cao tuổi nên được tổ chức ra sao để đạt hiệu quả, thưa ông?

Trong quá trình xây dựng Đề án chuyển đổi số trong hệ thống Hội Người cao tuổi thành phố Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030, nội dung “Bình dân học vụ số” dành cho người cao tuổi được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng.

Điều đầu tiên là phải xoá được tâm lý ngại công nghệ và giúp người cao tuổi thấy được lợi ích thiết thực của chuyển đổi số. Không nên bắt đầu bằng những nội dung quá phức tạp mà cần hướng dẫn từ những thao tác đơn giản nhất, theo phương châm “cầm tay chỉ việc”.

Đề án xác định việc hướng dẫn cần phù hợp với độ tuổi, sức khỏe, trình độ và khả năng tiếp cận công nghệ của từng nhóm người cao tuổi. Những kỹ năng thiết yếu như sử dụng điện thoại thông minh, Zalo, VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, ngân hàng điện tử, mua sắm trực tuyến, khám và tư vấn sức khỏe trực tuyến, tra cứu thông tin chính thống hay nhận biết, phòng tránh lừa đảo trên mạng cần được ưu tiên.

Hội cũng mong muốn sau mỗi buổi tập huấn, những người đã sử dụng thành thạo có thể tiếp tục hướng dẫn người cao tuổi khác. Đây là cách để kiến thức được lan tỏa trong cộng đồng.

Hội đã xây dựng đề án và đang chờ Sở Khoa học và Công nghệ thẩm định, phê duyệt để triển khai trong thời gian tới. Mục tiêu đến hết năm 2027, 70% cán bộ Hội sử dụng thành thaạo chuyển đổi số; đến năm 2030 là 70% người cao tuổi thành phố biết chuyển đổi số.

Hội sẽ tổ chức các lớp tập huấn, đánh giá những đơn vị triển khai tốt để tiếp tục nhân rộng trong thời gian tới.

Theo đánh giá của Hiệp hội An ninh mạng Việt Nam, người cao tuổi đang là đối tượng nhắm tới của các hoạt động lừa đảo trên không gian mạng. Trong thời gian qua, cơ quan chức năng ghi nhận nhiều người cao tuổi trở thành nạn nhân của lừa đảo trên không gian mạng. Hội có giải pháp gì để hạn chế tình trạng này, thưa ông?

Đối tượng lừa đảo thường nắm được tâm lý người cao tuổi ít cập nhật thông tin và từ đó xây dựng các kịch bản khá chi tiết để dẫn dụ lừa đảo qua không gian mạng.

Ngay cả những người từng là cán bộ, công chức nghỉ hưu, có khả năng sử dụng công nghệ tương đối tốt, vẫn có thể trở thành nạn nhân nếu các đối tượng nghiên cứu kỹ hoạt động của họ rồi xây dựng kịch bản lừa đảo. Vì vậy, chỉ biết sử dụng công nghệ là chưa đủ mà phải biết sử dụng công nghệ một cách an toàn.

Đặc biệt, trong thời đại trí tuệ nhân tạo, hình ảnh và âm thanh có thể được tạo ra rất giống thật, khiến việc nhận diện hành vi lừa đảo càng khó khăn. Do đó, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị là nâng cao nhận thức cho người cao tuổi về chuyển đổi số gắn với an toàn, an ninh mạng.

Trong đề án, nội dung hướng dẫn nhận diện và phòng tránh lừa đảo trực tuyến được đặt ra cụ thể.. Chúng tôi xác định phải trang bị cho người cao tuổi những kỹ năng đơn giản nhưng có tính phòng vệ cao.

Có thể khái quát thành “5 không”: Không cung cấp mật khẩu; không cung cấp mã OTP; không bấm vào đường link không rõ nguồn gốc; không chuyển tiền khi chưa xác minh; không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng.

Bên cạnh đó, cần xây dựng “Cẩm nang người cao tuổi sử dụng Internet an toàn” với nội dung ngắn gọn, minh họa bằng hình ảnh và các tình huống thực tế.

Khi gặp cuộc gọi nghi ngờ, tin nhắn lừa đảo, tài khoản giả mạo, yêu cầu chuyển tiền hoặc thông tin sai lệch, người cao tuổi cần biết cách báo ngay cho người thân, cán bộ Hội hoặc cơ quan chức năng theo quy định.

Theo ông, đâu là cách để việc chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc “dạy người cao tuổi sử dụng điện thoại”, mà thực sự giúp họ chủ động tham gia chương trình xã hội số?

Chuyển đổi số phải lấy người cao tuổi làm trung tâm và không chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn một vài ứng dụng riêng lẻ. Mục tiêu là từng bước hình thành “Hội Người cao tuổi số - Người cao tuổi số - Cộng đồng số thân thiện với người cao tuổi”.

Trong đó, Hội vừa chuyển đổi số trong hoạt động của hệ thống Hội, vừa hỗ trợ người cao tuổi tham gia và thụ hưởng các dịch vụ số trong đời sống xã hội.

Một trong những mô hình được đề xuất là “Mỗi chi hội một nhóm số”. Mỗi chi hội xây dựng ít nhất một nhóm thông tin số phù hợp để thông báo hoạt động, tuyên truyền chính sách, phổ biến kiến thức, kết nối hội viên, chia sẻ thông tin chính thống và hỗ trợ hội viên khi cần thiết.

Bên cạnh đó là mô hình “Con cháu đồng hành cùng người cao tuổi chuyển đổi số”, vận động con, cháu hỗ trợ ông bà, cha mẹ cài đặt và sử dụng ứng dụng, thực hiện dịch vụ công, thanh toán điện tử, bảo vệ tài khoản và nhận diện lừa đảo.

Hội cũng đề xuất phối hợp với Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên, các trường đại học và các tổ chức công nghệ thành lập những đội hình tình nguyện hỗ trợ người cao tuổi.

Quan trọng hơn, cần xây dựng đội ngũ “hướng dẫn viên số” ngay trong hệ thống Hội. Mỗi xã, phường lựa chọn cán bộ Hội hoặc hội viên có khả năng sử dụng công nghệ để làm hạt nhân hỗ trợ. Mỗi chi hội phấn đấu có ít nhất 1 - 2 hội viên hoặc người hỗ trợ có kỹ năng số.

Khi đã có kỹ năng, người cao tuổi không chỉ là người được hỗ trợ mà còn có thể trở thành người hướng dẫn, tuyên truyền viên, chia sẻ thông tin chính thống và hỗ trợ những người khác.

Đặc biệt, những người cao tuổi sản xuất, kinh doanh có thể được hỗ trợ quảng bá sản phẩm, bán hàng trực tuyến, thanh toán số, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường.

Mục tiêu của chuyển đổi số trong hệ thống Hội không phải chỉ là đưa người cao tuổi lên môi trường số, mà quan trọng hơn là giúp họ được tiếp cận, được hỗ trợ, được bảo vệ và chủ động tham gia xã hội số.

Đây cũng là cơ sở để tiếp tục phát huy vị trí, vai trò, uy tín và kinh nghiệm của người cao tuổi, góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc trong giai đoạn mới.

Xin trân trọng cảm ơn ông!