Kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp thế hệ mới

Kiến tạo thành phố công nghiệp thế hệ mới không chỉ là đầu tư phát triển hạ tầng mà quan trọng hơn là hình thành hệ sinh thái công nghiệp và công nghệ có khả năng tạo ra những động lực tăng trưởng mới cho quốc gia. Đây là nội dung được các chuyên gia nhấn mạnh tại Ngày Đổi mới sáng tạo mở (Open Innovation Day 2026) diễn ra sáng 26/10, với chủ đề “Kiến tạo thành phố công nghiệp thế hệ mới”, sự kiện mở đầu chuỗi hoạt động của Diễn đàn Kinh tế Mùa thu (AEF) 2026.

*Làm chủ công nghệ chiến lược

Bà Bùi Thanh Hằng, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Mở (Soihub), Trưởng Ban tổ chức Open Innovation Day 2026 cho rằng, để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh, trong giai đoạn phát triển mới, Việt Nam không thể chỉ dừng lại ở việc thu hút đầu tư hay tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài mà cần từng bước làm chủ công nghệ, phát triển năng lực sản xuất, hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao và nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo bà Bùi Thanh Hằng, kiến tạo thành phố công nghiệp thế hệ mới đòi hỏi phải xây dựng hệ sinh thái công nghiệp và công nghệ có khả năng kết nối các nguồn lực, giải quyết những bài toán từ thực tiễn và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Với vị thế là một trong những trung tâm kinh tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng tiếp tục tiên phong thử nghiệm các mô hình phát triển mới, thúc đẩy hình thành hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao.

Chia sẻ về định hướng chính sách quốc gia, ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, các chính sách lớn quốc gia về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tập trung nguồn lực làm chủ các công nghệ chiến lược, phát triển năng lực công nghiệp trong nước; lấy trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh làm động lực nâng cao năng suất, đổi mới mô hình tăng trưởng; đồng thời mở rộng không gian thử nghiệm và phát triển thị trường đổi mới sáng tạo.

Các lĩnh vực công nghệ cốt lõi như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và phương tiện bay không người lái (UAV), được định hướng sẽ lựa chọn những sản phẩm trọng điểm để tập trung nghiên cứu, phát triển theo các bài toán cụ thể. Doanh nghiệp sẽ tham gia ngay từ khâu xác định nhu cầu, phối hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học trong quá trình nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm.

Trong lĩnh vực bán dẫn, mục tiêu đến năm 2030 cả nước có ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế, một nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ, 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử, với doanh thu đạt tới 25 tỷ USD mỗi năm. Cùng với đó là tận dụng thị trường trong nước để phát triển các sản phẩm như chip chuyên dụng, cảm biến, thiết bị thông minh, nâng cao giá trị do Việt Nam tạo ra.

Đối với UAV và kinh tế tầm thấp, mục tiêu quốc gia đến năm 2030 là đưa vào vận hành ba khu thử nghiệm bay cấp quốc gia và tối thiểu một trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về UAV. Lĩnh vực này mở ra cơ hội kết nối AI, bán dẫn, phần mềm điều khiển và công nghiệp chế tạo, với các ứng dụng trong nông nghiệp, logistics, hạ tầng và cứu hộ…

Ở lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, Việt Nam định hướng không chỉ nghiên cứu, phát triển mà còn phải thúc đẩy chuyển đổi AI trên phạm vi toàn quốc, với nhiều mục tiêu quan trọng. Trong đó, cả nước sẽ hình thành ba trung tâm AI xuất sắc tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh; đào tạo 10.000 nhân lực AI chất lượng cao và trang bị kiến thức AI cơ bản cho 10 triệu lao động đến năm 2030, nhằm chuẩn bị cho sự chuyển dịch về nghề nghiệp.

Một định hướng quan trọng khác là mở rộng không gian thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cho phép doanh nghiệp thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ mới chưa có quy định pháp luật điều chỉnh hoặc khác với quy định hiện hành, với thời gian thử nghiệm tối đa ba năm. Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến ban hành nghị định mới về sandbox theo hướng trao quyền lớn hơn cho địa phương, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia thử nghiệm.

Từ góc nhìn doanh nghiệp quốc tế, ông Joe Felter, Tổng Giám đốc Pickaxe Technologies (Hoa Kỳ) nhận định, kinh tế tầm thấp trên thế giới đang chuyển từ các dự án thí điểm đơn lẻ sang ứng dụng thương mại trong nhiều lĩnh vực. Yếu tố quan trọng để phát triển kinh tế tầm thấp không chỉ nằm ở phương tiện bay mà trước hết là hạ tầng dùng chung phục vụ thử nghiệm an toàn, kết nối đáng tin cậy, bảo mật dữ liệu và các quy định rõ ràng. Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để nắm bắt cơ hội phát triển trong lĩnh vực nhờ định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nền tảng sản xuất đang phát triển và đội ngũ kỹ sư tài năng.

*Sẵn sàng về hạ tầng cho công nghiệp thế hệ mới

Ở góc độ địa phương, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Trương Minh Huy Vũ khẳng định, Thành phố đã sẵn sàng cho mô hình thành phố công nghiệp thế hệ mới. Sự chuẩn bị không chỉ thể hiện ở định hướng phát triển mà còn được cụ thể hóa thông qua các cơ sở pháp lý, chính sách và công tác quy hoạch. Hiện Thành phố đang hoàn thiện Quy hoạch tổng thể, trong đó Thành phố chọn công nghiệp công nghệ cao, kết hợp các yếu tố đổi mới sáng tạo, khoa học và công nghệ làm động lực phát triển trong giai đoạn tiếp theo.

Theo ông Trương Minh Huy Vũ, Thành phố có nền tảng quan trọng từ quá trình phát triển Khu Công nghệ cao Thành phố, Công viên Phần mềm Quang Trung cùng hệ thống hơn 80 trường đại học trên địa bàn sau mở rộng. Sau hơn 4 năm thúc đẩy phong trào đổi mới sáng tạo, Thành phố đã hình thành hơn 40 vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo và trung tâm ươm tạo công nghệ.  Đặc biệt, sau khi mở rộng không gian phát triển, Thành phố có dư địa lớn về đất công nghiệp. Trên cơ sở đó, Thành phố định hướng chuyển đổi các khu công nghiệp trong thành phố hiện hữu thành các phân khu chức năng khác, đồng thời bố trí các khu vực công nghiệp quy mô lớn tại Bắc Tân Uyên (Bình Dương trước đây) và Châu Đức (Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây).

Thành phố cũng định hướng phát triển các khu công nghệ cao, các khu nông nghiệp công nghệ cao và các khu công nghệ số. Để thúc đẩy nhanh quá trình chuẩn bị hạ tầng, cơ sở vật chất, sẵn sàng đón các nhà đầu tư, cùng với đầu tư công, Thành phố đẩy mạnh hợp tác công - tư và thu hút đầu tư tư nhân. Song song hạ tầng công nghiệp, Thành phố tập trung phát triển hạ tầng năng lượng, đặc biệt là năng lượng xanh, đáp ứng yêu cầu của các ngành công nghiệp thế hệ mới.

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Minh Huy Vũ, thành phố công nghiệp thế hệ mới không chỉ được hình thành từ hạ tầng mà yếu tố quan trọng nhất là xây dựng được một hệ sinh thái, bắt đầu từ ý tưởng, con người, các vườn ươm đến cơ chế, chính sách hỗ trợ đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Hiện nay, từ kết quả nghiên cứu trong các trường đại học đến thương mại hóa, đưa sản phẩm ra thị trường vẫn tồn tại khoảng cách lớn. Trên tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng Luật Phát triển đô thị, Thành phố đang quyết liệt tháo gỡ điểm nghẽn này. Đặc biệt, mới đây, HĐND Thành phố đã ban hành 6 nghị quyết, hướng tới mục tiêu thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường. Thành phố cũng đã thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm với quy mô 500 tỷ đồng và dự kiến tiếp tục nâng vốn cho quỹ, nhằm thúc đẩy đầu tư, tạo điều kiện cho các dự án khởi nghiệp sáng tạo phát triển mạnh mẽ./.