Xây "mắt xích" chiến lược trong hệ sinh thái số chung

Chuyển đổi số ở Cần Thơ đang được định hướng đi sâu đến cấp xã. Thay vì phát triển những hệ thống riêng lẻ, thành phố hướng tới một kiến trúc số thống nhất, trong đó hạ tầng và nền tảng được dùng chung, dữ liệu được kết nối, chia sẻ, còn hiệu quả chuyển đổi số được đo bằng chất lượng quản trị và sự thuận tiện mà người dân thực sự nhận được.

* Gỡ khó cho cơ sở

Một nguyên tắc xuyên suốt là Cần Thơ ưu tiên sử dụng các nền tảng số, hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và hạ tầng dùng chung do Trung ương và thành phố cung cấp; không đầu tư riêng lẻ những nền tảng, hệ thống và cơ sở dữ liệu đã được triển khai dùng chung. Những giải pháp bổ sung phải tránh trùng lặp chức năng cốt lõi và bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu.

Thay vì mỗi xã, phường xây dựng một phần mềm, một cơ sở dữ liệu hoặc một hệ thống riêng, cấp xã trở thành một" mắt xích" trong hệ sinh thái số chung của thành phố. Những gì Trung ương đã có thì khai thác từ Trung ương; những gì thành phố đã đầu tư thì cấp xã sử dụng; địa phương tập trung nguồn lực cho những thành phần thiết yếu và những nhu cầu thực sự đặc thù.

Tuy nhiên, đây cũng là vấn đề thực tế đang đặt ra tại cơ sở. Một số xã, phường còn lúng túng trong xác định nhiệm vụ chuyển đổi số, nguồn kinh phí và phương thức đầu tư, mua sắm. Có đơn vị chưa giải ngân được kinh phí hoặc tiến độ giải ngân thấp do vướng trong xác định nguồn vốn, danh mục và thủ tục thực hiện.

Theo ông Nguyễn Bảo Trung Kiên, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Vị Thanh 1, thành phố Cần Thơ, thực tế ở cấp xã vẫn còn lúng túng trong xác định danh mục nhiệm vụ chuyển đổi số. Chẳng hạn, việc trang bị máy tính, laptop cho cán bộ, công chức hay đầu tư các thiết bị chuyên dụng như kiosk ứng dụng AI phục vụ Trung tâm Phục vụ hành chính công được xếp vào nhóm nhiệm vụ nào, sử dụng nguồn kinh phí chuyển đổi số hay nguồn mua sắm tài sản công, chi thường xuyên.

Việc xác định chưa đúng tính chất nhiệm vụ kéo theo khó khăn trong lập dự toán và giải ngân. Thực tế có trường hợp một số nội dung được giao dự toán nhưng không thể giải ngân, tỷ lệ giải ngân không đạt do ban đầu xác định chưa phù hợp về nguồn kinh phí, sau đó phải thực hiện điều chỉnh nguồn mới có cơ sở tiếp tục triển khai.

Nhiều chuyên viên công nghệ thông tin xã, phường của thành phố Cần Thơ cho biết, khó khăn trong thực hiện chuyển đổi số ở địa phương hiện nay là một bộ phận người dân chưa nắm bắt đầy đủ các ứng dụng khoa học, công nghệ và kỹ năng số để áp dụng vào thực tiễn cuộc sống. Nếu chỉ triển khai trên hệ thống hoặc tuyên truyền theo cách thông thường, những tiện ích số vẫn có thể khó đến được với người dân.

Ông Trần Hải Đăng, chuyên viên công nghệ thông tin xã Vị Thủy, thành phố Cần Thơ đề xuất cần phát huy mạnh hơn vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng gắn với phong trào “Bình dân học vụ số” theo phương châm hướng dẫn trực tiếp, dễ hiểu, dễ làm. Cán bộ và thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng không chỉ tuyên truyền mà cần đến tận khu dân cư, hộ gia đình để “cầm tay chỉ việc”, giúp người dân cài đặt, sử dụng các ứng dụng số, ví điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, dịch vụ công trực tuyến và những tiện ích số thiết thực khác.

Cũng theo ông Đăng, cách làm này hướng chuyển đổi số từ cung cấp công nghệ sang hướng dẫn người dân sử dụng công nghệ. Mỗi cán bộ cơ sở, mỗi thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng trở thành một cầu nối, đưa nền tảng và dịch vụ số từ chính quyền đến cộng đồng; đồng thời tiếp nhận những khó khăn phát sinh trong quá trình sử dụng để hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời. Thay vì yêu cầu người dân tự tìm hiểu một ứng dụng mới, lực lượng tại cơ sở có thể hướng dẫn ngay từ những thao tác cơ bản tạo và bảo vệ tài khoản, sử dụng VNeID, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số, sử dụng chữ ký số và nhận biết các hình thức lừa đảo trên môi trường mạng.

* Xây dựng mô hình điểm

Ông Nguyễn Hữu Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ cho biết, thành phố sẽ triển khai thí điểm mô hình chuyển đổi số cấp xã tại một số địa phương để đánh giá, rút kinh nghiệm, từng bước hoàn thiện và nhân rộng trên địa bàn toàn thành phố, đồng thời xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá kết quả triển khai mô hình chuyển đổi số cấp xã. Đây là cơ sở để địa phương tự đánh giá mức độ thực hiện từng thành phần, xác định nội dung đã triển khai đầy đủ, triển khai một phần hoặc chưa triển khai, qua đó chỉ rõ những khó khăn và đề xuất nhu cầu hỗ trợ. Mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm nhiều phần mềm hay thiết bị mà là hình thành một chính quyền cơ sở hoạt động ngày càng hiệu quả trên môi trường số. Người dân được hỗ trợ tiếp cận dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số; doanh nghiệp, hộ kinh doanh có điều kiện ứng dụng nền tảng số vào sản xuất, kinh doanh; cán bộ cơ sở khai thác dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành và ra quyết định.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ Nguyễn Văn Khởi, thời gian tới, Tổ công nghệ số cộng đồng làm lực lượng nòng cốt, phối hợp với đoàn viên, thanh niên, Công an cấp xã và doanh nghiệp công nghệ số, doanh nghiệp viễn thông trực tiếp đến khu dân cư, hộ gia đình hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ số. Thành phố thực hiện phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, ưu tiên các nhóm còn hạn chế về kỹ năng số; kết hợp hướng dẫn tại hộ gia đình với các điểm hỗ trợ tập trung tại cơ sở.

Thành phố Cần Thơ đặt mục tiêu phấn đấu đến cuối năm 2026 có ít nhất 85% người dân trưởng thành có tài khoản định danh điện tử mức độ 2 (VNeID) tham gia học tập trên nền tảng “Bình dân học vụ số”; trên 80% người dân trưởng thành được hướng dẫn và có phát sinh sử dụng ít nhất một dịch vụ số thiết yếu như dịch vụ công trực tuyến, VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt, hồ sơ/sổ sức khỏe điện tử, thương mại điện tử hoặc các nền tảng số phục vụ đời sống. Đến cuối năm 2026, mỗi xã, phường phát triển tối thiểu một mô hình thanh toán không dùng tiền mặt, tuyến đường không dùng tiền mặt hoặc chợ 4.0 tại địa phương; thúc đẩy hộ kinh doanh, tiểu thương tham gia thương mại điện tử; đồng thời, xây dựng và triển khai ít nhất một cách làm sáng tạo, hiệu quả trong phổ cập kỹ năng số, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ số để đánh giá, chia sẻ và nhân rộng.

Chuyển đổi số ở Cần Thơ đang chuyển mạnh về cơ sở, lấy xã, phường làm một trong những địa bàn trực tiếp triển khai và đưa các nền tảng, dữ liệu, dịch vụ số đến gần người dân, doanh nghiệp. Từ đó, khi cấp xã biết rõ cái gì cần đầu tư, cái gì phải dùng chung và dữ liệu nào cần tạo lập, cập nhật, nguồn lực chuyển đổi số mới được sử dụng đúng chỗ.

Đây cũng là nền tảng để Cần Thơ tiến tới một hệ thống chính quyền số kết nối từ thành phố đến cơ sở, thay vì những mô hình riêng lẻ. Từ đó, chuyển đổi số được đẩy mạnh và tiếp tục lan tỏa vào cộng đồng, chính quyền số mới thực sự được hình thành từ cơ sở. Khi đó, chuyển đổi số mới đi vào thực chất, không phải địa phương có bao nhiêu phần mềm hay thiết bị, mà là người dân được phục vụ thuận tiện hơn, cán bộ xử lý công việc hiệu quả hơn và dữ liệu thực sự được sử dụng để quản lý, điều hành./.