Xe máy điện: Giải bài toán an toàn pin và hạ tầng sạc

Sáng 25/9, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Báo Xây dựng tổ chức tọa đàm “Xe máy điện - Từ chính sách, công nghệ đến an toàn và hiệu quả sử dụng”, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, chuyển đổi xanh đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong lĩnh vực giao thông vận tải, trong đó xe máy điện ngày càng được người dân, đặc biệt là giới trẻ, lựa chọn. Tuy nhiên, quá trình chuyển từ xe sử dụng xăng sang xe điện đặt ra yêu cầu đồng bộ về chính sách, công nghệ, hạ tầng sạc và kỹ năng sử dụng nhằm bảo đảm an toàn, hiệu quả.

Tại tọa đàm, các vấn đề được trao đổi tập trung vào lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh trong giao thông, sự phát triển của xe máy điện, công nghệ quản lý pin, an toàn khi sạc tại chung cư, phòng ngừa cháy nổ và những yêu cầu đối với người sử dụng.

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Đức Thắng, Phó Tổng Biên tập Báo Xây dựng, cho biết, chuyển đổi xanh đang từng bước trở thành một phần của đời sống, từ chính sách của Nhà nước đến thay đổi trong thói quen đi lại của người dân. Trong đó, phương tiện giao thông điện, đặc biệt xe máy điện, là một trong những thay đổi dễ nhận thấy.

Theo ông Thắng, nhiều sinh viên đã sử dụng xe điện để đi học, đi làm thêm và di chuyển hằng ngày. Vì vậy, những vấn đề về chính sách, hạ tầng và an toàn sử dụng phương tiện điện có ý nghĩa thiết thực đối với nhóm người dùng này.

* Chính sách và hạ tầng phải đi cùng chuyển đổi

Trao đổi về kết quả thực hiện Quyết định số 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí các-bon và khí mê-tan của ngành giao thông vận tải, bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược đào tạo cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, sau gần 5 năm triển khai, Nhà nước đã từng bước tạo lập hành lang pháp lý cho xe điện phát triển.

Theo số liệu được bà Hiền chia sẻ tại tọa đàm, đến năm 2026, cả nước có khoảng 6,3 triệu ô tô, trong đó gần 400.000 ô tô điện, chiếm 6,1%; 97% trong số này là ô tô con. Taxi được đánh giá là nhóm phương tiện chuyển đổi nhanh, với hơn 61.000 xe taxi điện trên tổng số 86.000 xe taxi cả nước.

Tại TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ taxi điện đạt gần 91%. Đối với xe buýt đô thị, cả nước có gần 2.000 xe điện đang hoạt động, tỷ lệ điện hóa đạt khoảng 23%; riêng TP. Hồ Chí Minh đạt 65% và Hà Nội đạt 40%. Đối với xe máy, hiện chưa có lộ trình bắt buộc chuyển đổi. Tuy nhiên, theo bà Hiền, trong tổng số khoảng 78 triệu xe máy đăng ký trên cả nước, có khoảng 3,5-4,1 triệu xe hai bánh sử dụng điện đang lưu hành. Trong năm 2026, cứ 100 xe máy bán ra thì có khoảng 28-30 xe máy điện.

Cùng với phương tiện, hạ tầng sạc cũng phát triển nhanh. Theo thông tin tại tọa đàm, cả nước hiện có hơn 15.000 điểm sạc, hơn 150.000 cổng sạc và hàng chục nghìn tủ đổi pin.

Bà Hiền cho biết, Bộ Xây dựng đang rà soát, hoàn thiện các văn bản liên quan và dự kiến trình Chính phủ trong thời gian tới, trên cơ sở lộ trình phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trước mắt, việc chuyển đổi được tập trung vào các phương tiện công cộng như xe buýt, xe công nghệ và taxi dưới 8 chỗ.

Đối với phương tiện cá nhân, định hướng được đặt ra là xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, từ bảo hiểm, sửa chữa, bảo dưỡng đến thu hồi và xử lý pin, qua đó tạo điều kiện thuận lợi và an toàn hơn cho người dân tự nguyện chuyển đổi.

Theo PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, Đại học Bách khoa Hà Nội, để thúc đẩy giao thông xanh và giảm phát thải cần chú trọng “3 chữ C”, gồm chuyển đổi hành vi, cơ sở hạ tầng và chính sách. Ba yếu tố có mối quan hệ chặt chẽ và cần được triển khai đồng bộ, bởi thay đổi phương tiện phải đi cùng thay đổi thói quen sử dụng, phát triển hạ tầng và hoàn thiện cơ chế hỗ trợ.

* An toàn pin và sạc là yêu cầu then chốt

Một trong những nội dung được quan tâm tại tọa đàm là an toàn pin và sạc xe máy điện, nhất là tại tầng hầm chung cư, nhà trọ và các không gian kín.

PGS.TS Đàm Hoàng Phúc cho biết, trong một bộ pin có nhiều lớp bảo vệ. Hệ thống quản lý pin (BMS) phải đáp ứng các yêu cầu an toàn, trong đó có khả năng tự động ngắt khi xảy ra sự cố như chập điện. Các bài kiểm tra về sức khỏe và độ bền pin cũng nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh cháy, nổ.

Theo chuyên gia, BMS thông minh có thể hỗ trợ người sử dụng theo dõi lượng điện còn lại, quãng đường có thể di chuyển, tình trạng và tuổi thọ pin, đồng thời điều khiển dòng sạc phù hợp để nâng cao độ bền pin.

Ông Trương Bằng Thành, Giám đốc Kinh doanh Yadea Việt Nam bổ sung, việc sạc xe điện tại chung cư có thể thực hiện nhưng cần được quản lý theo hệ thống và phù hợp với thiết kế, quy chuẩn. Khu vực sạc nên được bố trí riêng, bảo đảm lối thoát nạn và sử dụng đúng thiết bị sạc do nhà sản xuất cung cấp.

PGS.TS Đàm Hoàng Phúc lưu ý nguy cơ mất an toàn khi sạc có thể xuất phát từ cả phương tiện và hệ thống sạc. Trong khi phương tiện đã được kiểm soát bằng các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, hạ tầng sạc tại một số nơi vẫn cần được quan tâm.

Người sử dụng cần kiểm tra công suất của hệ thống điện, tình trạng ổ cắm và các thiết bị liên quan. Nếu ổ cắm xuất hiện dấu hiệu bất thường như tia lửa điện hoặc hư hỏng, cần thay thế. Đặc biệt, không nên sử dụng thiết bị sạc không phù hợp hoặc sạc của hãng khác, bởi xe điện có công suất lớn và yêu cầu thiết bị sạc phải tương thích với phương tiện.

Về nguy cơ cháy nổ, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc cho rằng, cả xe xăng và xe điện đều có những rủi ro nhất định. Với xe xăng, nhiên liệu là chất dễ cháy; trong khi xe điện sử dụng pin làm nguồn năng lượng chính. Khi pin xảy ra cháy, đám cháy có thể tạo nhiệt độ cao và diễn biến phức tạp.

Tuy nhiên, vấn đề cần quan tâm là mức độ rủi ro và khả năng kiểm soát. Các loại pin sử dụng cho xe điện phải trải qua nhiều bài kiểm tra, thử nghiệm trong các điều kiện bất thường như va đập, chập điện hoặc tác động từ bên ngoài. Nếu mẫu xe đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, quy chuẩn, nguy cơ cháy nổ trong quá trình sử dụng được kiểm soát ở mức thấp.

Chuyên gia cũng cảnh báo việc tự ý can thiệp vào kết cấu nguyên bản của xe, đặc biệt là độ pin, nâng dung lượng hoặc công suất, có thể phá vỡ các hàng rào kỹ thuật mà nhà sản xuất thiết lập để kiểm soát nguy cơ cháy nổ. Do đó, người dùng cần cân nhắc nhu cầu về quãng đường di chuyển, thời gian sạc để lựa chọn phương tiện phù hợp ngay từ đầu.

Bên cạnh pin, hệ thống điện dân dụng và thiết bị sạc cũng cần được chú ý. Theo PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, ổ cắm sử dụng liên tục cho thiết bị có công suất lớn có thể bị lão hóa, hư hỏng và phát sinh chập cháy nếu không được kiểm tra, bảo dưỡng.

Đại diện Yadea Việt Nam cũng khuyến nghị người tiêu dùng lựa chọn xe có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, được cung cấp bởi đơn vị có chính sách bảo hành, hậu mãi minh bạch; đồng thời mua xe tại các đại lý, cơ sở kinh doanh được cấp phép. Sau khi mua, người sử dụng cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất về vận hành, sạc và bảo quản phương tiện.

Từ góc độ chính sách, bà Nguyễn Thị Phương Hiền cho rằng, quá trình chuyển đổi xanh trong giao thông sẽ tiếp tục diễn ra mạnh, trong đó xe máy vẫn là phương thức vận tải quan trọng tại Việt Nam đến năm 2030. Vì vậy, cùng với khuyến khích người dân chuyển đổi, cần hình thành hệ sinh thái thuận tiện và an toàn, bao gồm hạ tầng sạc, bảo dưỡng, bảo hiểm, thu hồi và xử lý pin.

Các nội dung được trao đổi tại tọa đàm cho thấy quá trình phát triển xe máy điện không chỉ phụ thuộc vào số lượng phương tiện bán ra, mà còn đòi hỏi sự đồng bộ giữa chính sách, công nghệ, hạ tầng và hành vi sử dụng. Đây là những yếu tố có ý nghĩa quyết định để quá trình chuyển đổi xanh trong giao thông diễn ra an toàn và hiệu quả.