Ấn Độ đặt cược vào AI cho bước chuyển mình của hệ thống tài chính

Trong thập kỷ qua, Ấn Độ đã chuyển đổi hoàn toàn cách dòng tiền lưu thông nhờ hệ thống thanh toán theo thời gian thực nội địa, làm thay đổi thói quen tiêu dùng của hàng triệu người. Giờ đây, quốc gia này đang chuẩn bị cho một bước nhảy vọt lớn hơn: ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để định hình lại toàn bộ hệ thống tài chính.

Chủ đề này bao trùm Lễ hội Công nghệ Tài chính Toàn cầu (Global Fintech Fest) tổ chức tại Mumbai từ ngày 8 - 11/9 với sự góp mặt của nhiều quan chức cấp cao. Các phiên thảo luận tập trung vào công nghệ lượng tử, mã hóa tài sản và nổi bật hơn cả là những tác nhân AI - hệ thống có thể tự ra quyết định và hành động thay người dùng mà gần như không cần sự giám sát.

Theo giới chuyên gia, AI sẽ giúp hệ thống tài chính Ấn Độ vượt ra ngoài vai trò xử lý giao dịch thuần túy. Ông Vivek Iyer, đối tác tại công ty tư vấn Grant Thornton Bharat, cho biết nhiều ngân hàng đã sử dụng tác nhân AI vào việc tự động hóa quy trình vận hành, giám sát rủi ro, phát hiện gian lận và thẩm định hồ sơ vay. Ông cho rằng mức độ ứng dụng sâu rộng hơn sẽ tăng hiệu suất và tiết giảm đáng kể chi phí.

Ấn Độ cũng sở hữu lợi thế dân số trẻ khi hơn 65% dân số dưới 35 tuổi. Ông Rishi Chhabra, Giám đốc phụ trách thị trường Ấn Độ của công ty công nghệ thanh toán và dịch vụ tài chính Visa, đánh giá nguồn nhân lực dồi dào cùng lớp người tiêu dùng thành thạo công nghệ là điểm tựa để quốc gia Nam Á này rút ngắn thời gian phát triển, thương mại hóa các sản phẩm AI.

Bệ phóng cho tham vọng đó là UPI (Giao diện Thanh toán Hợp nhất) - hệ thống thanh toán theo thời gian thực do chính phủ hậu thuẫn. Quỹ đầu tư mạo hiểm Antler India cho rằng UPI đã hóa giải bài toán hạ tầng kết nối rời rạc khi đưa toàn bộ ngân hàng, ứng dụng và người bán về chung một chuẩn giao tiếp. Riêng trong tháng 8/2026, nền tảng này xử lý 24,51 tỷ giao dịch với tổng giá trị 29.820 tỷ rupee (khoảng 315 tỷ USD).

Dù vậy, việc mở rộng quyền tự chủ cho máy móc kéo theo hàng loạt rủi ro liên quan đến định kiến thuật toán, an ninh mạng và quyền riêng tư dữ liệu. Vướng mắc lớn nhất hiện vẫn chưa có lời giải rõ ràng là ai sẽ chịu trách nhiệm pháp lý một khi AI đưa ra quyết định tài chính sai lệch.

Đây cũng là bài toán chung của thế giới. Cơ quan quản lý tại nhiều nước vẫn đang loay hoay xác định liệu khung pháp lý hiện hành có đủ sức bao quát một hệ thống tài chính mà ở đó thuật toán ngày càng vận hành độc lập, ít chịu sự can thiệp của con người.

Với Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI - Ngân hàng trung ương), thách thức nằm ở chỗ vừa mở đường cho đổi mới sáng tạo vừa không để công nghệ vượt khỏi các nguyên tắc an toàn. RBI đã đề xuất bộ quy định buộc các ngân hàng siết chặt hoạt động giám sát rủi ro phát sinh từ AI và học máy, thông qua các chính sách được hội đồng quản trị phê duyệt, cơ chế kiểm soát chặt chẽ và danh mục mô hình đầy đủ.

Ngoài rủi ro công nghệ, làn sóng tài chính số của Ấn Độ còn đối mặt với câu hỏi về tính bền vững của mô hình kinh doanh. Kể từ năm 2020, các giao dịch qua UPI được miễn phí chiết khấu thương gia (MDR - khoản phí bên bán hàng phải trả cho dịch vụ thanh toán). Chính sách này giúp lượng giao dịch tăng bùng nổ nhưng đồng thời thu hẹp nguồn thu trực tiếp của các ngân hàng và doanh nghiệp thanh toán. Chính phủ Ấn Độ hiện cân nhắc khôi phục việc thu phí đối với các giao dịch qua mạng lưới này./.