Tài chính số lấy dữ liệu làm nguồn lực, AI làm công cụ

Ngày 24/9, Bộ Tài chính tổ chức Hội thảo - Triển lãm về tài chính số trong quản lý ngân sách nhà nước năm 2026 (Vietnam Digital Finance 2026 - VDF-2026) với chủ đề “Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững”.

Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Việt Hà, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính), cho biết chuyển đổi số ngành tài chính đang bước sang giai đoạn phát triển mới. Trọng tâm không chỉ là số hóa quy trình, xây dựng hệ thống và đưa dịch vụ lên môi trường số mà phải chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu, tăng cường kết nối và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo Cục trưởng Nguyễn Việt Hà, giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi ngành tài chính lấy dữ liệu làm nguồn lực, lấy kết nối và chia sẻ làm phương thức, lấy AI và công nghệ số làm công cụ, đồng thời lấy hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Theo đó, ngành tài chính cần tập trung vào 4 chuyển đổi lớn, gồm chuyển từ số hóa sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ ứng dụng AI đơn lẻ sang xây dựng năng lực AI của toàn ngành; từ các hệ thống riêng lẻ sang hệ sinh thái kết nối, liên thông; và từ “an toàn đi sau” sang “an toàn ngay từ thiết kế”.

Trong đó, ngành tài chính đang quản lý khối lượng dữ liệu lớn trên nhiều lĩnh vực như ngân sách, thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, tài sản công, doanh nghiệp, đầu tư, thống kê và bảo hiểm xã hội. Theo Cục trưởng Nguyễn Việt Hà, vấn đề quan trọng không chỉ là có bao nhiêu dữ liệu mà dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, kết nối và khai thác được”, qua đó phục vụ phân tích, dự báo, hoạch định chính sách và ra quyết định.

Đối với AI, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số cho rằng ngành tài chính không chạy theo công nghệ bằng mọi giá. AI phải giải quyết các bài toán thực tế, tạo ra hiệu quả có thể đo lường và được triển khai trên nền dữ liệu tin cậy, có khả năng kiểm soát, giải trình và bảo đảm an toàn.

Cùng với đó, việc kết nối dữ liệu, quy trình và nền tảng giữa các đơn vị trong ngành tài chính, với các bộ, ngành, địa phương và từng bước với hệ sinh thái dịch vụ tài chính là yêu cầu quan trọng. Khi phạm vi kết nối và khai thác dữ liệu ngày càng mở rộng, yêu cầu về an toàn, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cũng được đặt ra cao hơn.

“Chuyển đổi số phải đi cùng an toàn số; đổi mới phải đi cùng kiểm soát rủi ro; khai thác dữ liệu phải đi cùng bảo vệ dữ liệu”, ông Nguyễn Việt Hà nhấn mạnh.Cũng tại phiên toàn thể, Đại tá Hà Nam Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia (Bộ Công an), cho rằng để xây dựng thành công hệ sinh thái tài chính số toàn diện, cần tập trung mạnh mẽ vào các định hướng chiến lược trọng tâm.

Theo Đại tá Hà Nam Trung, dữ liệu phải thực sự trở thành hạ tầng nền tảng, là công cụ cốt lõi cho phân tích, dự báo và điều hành của toàn bộ hệ sinh thái tài chính số. Ngành tài chính phải có sự dịch chuyển mạnh mẽ từ trạng thái “có cơ sở dữ liệu” sang “khai thác tối đa giá trị từ dữ liệu”. Việc khai thác và tái sử dụng dữ liệu tài chính phải được xem là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí tối đa cho người dân và doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, hệ sinh thái tài chính số bắt buộc phải hình thành trên nền tảng kết nối, khai thác đa nguồn dữ liệu theo mô hình an toàn và có kiểm soát chặt chẽ. Đặc biệt, an ninh, an toàn, quản lý, giám sát cùng kiểm toán dữ liệu phải được thiết kế ngay từ bước khởi đầu và duy trì xuyên suốt toàn bộ vòng đời của dữ liệu.

Đại tá Hà Nam Trung đánh giá, Việt Nam hiện đã sở hữu những nền tảng vô cùng quan trọng để bứt phá, từ hành lang pháp lý hoàn thiện về dữ liệu, hạ tầng Trung tâm Dữ liệu quốc gia cho đến các cơ sở dữ liệu lớn của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Bài toán trọng tâm trong giai đoạn tới không nằm ở việc chúng ta có bao nhiêu dữ liệu, mà là dữ liệu đó có đủ chất lượng, có liên thông và tạo ra giá trị thực tiễn hay không.

VDF-2026 gồm phiên toàn thể vào buổi sáng, 2 chuyên đề diễn ra song song vào buổi chiều và khu triển lãm công nghệ xuyên suốt sự kiện. Các nội dung tập trung vào dữ liệu và AI trong chuyển đổi số ngành Tài chính, từ xây dựng dữ liệu sẵn sàng cho AI, phát triển AI đáng tin cậy, Agentic AI đến ứng dụng dữ liệu và AI trong quản trị tài chính công và phát triển hệ sinh thái dịch vụ tài chính.

Phiên toàn thể tập trung trao đổi về kế hoạch chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030; nền tảng cho AI đáng tin cậy, Agentic AI và tương lai của hệ sinh thái tài chính số thông minh; xây dựng dữ liệu sẵn sàng cho AI từ quản trị đến khai thác giá trị. Đại diện Bộ Tài chính, doanh nghiệp và chuyên gia công nghệ cũng tham gia tọa đàm về định hướng, giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số ngành tài chính trong giai đoạn mới.

Buổi chiều, chuyên đề “Kiến tạo tài chính công thông minh thông qua dữ liệu và AI” tập trung vào kết nối dữ liệu liên ngành giữa Thuế - Kho bạc - Hải quan và các đơn vị liên quan; ứng dụng AI trong phân tích thuế; giám sát giao dịch thời gian thực; bảo hiểm xã hội số; nền tảng đám mây an toàn và các giải pháp ngăn ngừa mất dữ liệu.

Chuyên đề “Phát triển hệ sinh thái dịch vụ tài chính trong kỷ nguyên AI” tập trung vào chuyển đổi số từ chiến lược đến hành động, an toàn dữ liệu, triển khai AI quy mô lớn, quản trị dữ liệu, bảo vệ dữ liệu khách hàng và mô hình vận hành mới cho ngành dịch vụ tài chính.

Song song với chương trình hội thảo, khu triển lãm VDF-2026 giới thiệu các giải pháp công nghệ trong tài chính số, dữ liệu, AI, an toàn thông tin, điện toán đám mây và tự động hóa nghiệp vụ tài chính công, tạo điều kiện để doanh nghiệp trình diễn công nghệ và trao đổi khả năng ứng dụng vào thực tiễn quản lý, điều hành tài chính công.

Sự kiện quy tụ đại diện các bộ, ngành, Ngân hàng Nhà nước, một số ngân hàng thương mại, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các tổ chức quốc tế như Liên minh châu Âu (EU), Ngân hàng Thế giới (WB), cùng các hiệp hội, chuyên gia và doanh nghiệp trong lĩnh vực tài chính, công nghệ.

Chuyển đổi số ngành Tài chính được triển khai trong định hướng chung của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Trước đó, ngày 20/10/2025, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 3546/QĐ-BTC phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số của Bộ Tài chính đến năm 2030. Chiến lược đặt mục tiêu xây dựng ngành tài chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả và thích ứng cao trên nền tảng công nghệ số, dữ liệu số; thúc đẩy tạo lập, cập nhật, kết nối và chia sẻ dữ liệu chuyên ngành.

Đáng chú ý, chiến lược đề ra các chỉ tiêu rất cụ thể: 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ được tạo lập, cập nhật, khai thác, chia sẻ, bảo đảm nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” và tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính; 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình; 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa, người dân và doanh nghiệp định danh, xác thực thông suốt qua ứng dụng VNeID; 100% cơ sở dữ liệu đạt cấp độ 4 và 90% đạt cấp độ 5 về mức độ trưởng thành trong quản trị dữ liệu.

Cục trưởng Nguyễn Việt Hà cho rằng mục tiêu của chuyển đổi số ngành tài chính không phải xây dựng thêm nhiều hệ thống công nghệ, mà là tạo ra một nền tài chính số hiện đại, minh bạch, hiệu quả và an toàn hơn, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.